Przejdź do treści

Borelioza – objawy i leczenie. Jak zdiagnozować boreliozę?

Kleszcze przenoszą boreliozę
Borelioza: objawy po wielu latach. Jak można wykryć chorobę? Istock.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
wakacje z koronawirusem, ludzie nad jeziorem
Będą kontrole w miejscowościach turystycznych – zapowiada Łukasz Szumowski
Student AGH znalazł sposób na unikanie zarazków w miejscach publicznych. Dzięki Unikey można bezdotykowo otworzyć drzwi
Student AGH znalazł sposób na unikanie zarazków w miejscach publicznych. Zobacz, jak to działa
stres a stan skóry
Psychokosmetologia, czyli jak stres i inne emocje wpływają na stan skóry?
suplementy WIMIN
WIMIN, czyli suplementacja dla dziewczyn, którym brakuje czasu, by o siebie zadbać. Przetestowałam!
taekwondo
„Taekwondo jest sztuką, więc musi być piękne”. Zasady, układy i stopnie taekwondo

Borelioza zaczyna się od ugryzienia małego kleszcza, a niewielki ślad często nie daje powodów do niepokoju – objawy boreliozy po latach nie należą wszak do rzadkości. Jednak powikłania po tej chorobie mogą być bardzo niebezpieczne. Na czym polega leczenie boreliozy i jak ją wykryć?

Co to jest borelioza?

Borelioza (choroba z Lyme) jest najbardziej znaną chorobą odkleszczową. Po raz pierwszy została rozpoznana w latach 80. XX wieku. Wywołują ją bakterie Borrelia burgdorferi. W zależności od postaci, objawy boreliozy mogą pojawiać się w okolicach stawowych lub obejmować stawy neurologiczne.

Lekarze dzielą boreliozę na wczesną i późną, przy czym na zaawansowanym etapie zwana jest ona także „boreliozą chroniczną” lub „boreliozą przewlekłą”. Jeśli borelioza wykryta zostanie bardzo wcześnie, nie pozostawi po sobie żadnych śladów. Gorzej, jeśli zostanie wychwycona później, ponieważ lubi pozostawiać swoim „ofiarom” pamiątkę w postaci groźnych powikłań.

Borelioza – objawy w 3 fazach choroby

Bolieroza to choroba, na którą składają się 3 fazy kliniczne: wczesna miejscowa (ograniczona), wczesna rozsiana i późna. Objawy boreliozy u ludzi zależą od tego, w której jej fazie się oni znajdują.

  • Borelioza wczesna miejscowa – pierwszym, typowym objawem boreliozy, jest rumień wędrujący. Pojawia się zwykle pomiędzy 7. a 14. dniem od ugryzienia, ale zdarza się, że występuje dopiero po 5-6 tygodniach lub wcale. Pojawia się też wtedy pseudochłoniak boreliozowy – niebolesny naciek zapalny w miejscu ukąszenia.
  • Borelioza wczesna rozsiana – najczęstszym objawem są liczne rumienie będące wynikiem bakteriemii, czyli obecności bakterii we krwi. Zmiany wtórne boreliozy są zwykle mniejsze niż zmiany pierwotne. Często towarzyszą im objawy grypopodobne, takie jak np. powiększenie obwodowych węzłów chłonnych.
  • Borieloza późna – główne objawy w tej fazie to: nawrotowe, wędrujące reumatoidalne zapalenie stawów (zwykle tych dużych, np. kolanowego), przebiegające z obrzękiem, a także miejscowe zajęcie układu nerwowego i neuropatie. Więcej informacji o późnej boreliozie znajdziesz w dalszej części artykułu.

Borelioza – objawy po latach

Mimo że do najbardziej charakterystycznych objawów choroby zalicza się rumień wędrujący, pojawia się on jedynie w 30–50 proc. przypadków. Dlatego też zdarza się, że wiele osób nie zauważa związku pomiędzy pewnymi symptomami a infekcją krętkami borrelia, które odpowiadają za boreliozę. Objawy boreliozy po latach mogą być podobne do objawów grypy lub też wskazywać na inne choroby, będące często powikłaniami boreliozy. Dlatego też tak trudno jest ją nieraz zdiagnozować.

U niektórych objawy boreliozy u ludzi występują po 20 latach, a choroba aktywuje się dopiero w momentach szczególnego stresu, w ciąży lub w trakcie innych chorób, wymagających przyjmowania antybiotyków. Borelioza może przedostać się bowiem do wszystkich organów w ciele człowieka, m.in. poprzez krew.

Po 10 latach od zakażenia pojawiają się często u pacjentów zmiany stawowe, skórne, neurologiczne i reumatologiczne, choroba niekiedy przedostaje się do mózgu oraz do serca. W mocno zaawansowanym stadium często można więc zaobserwować takie objawy boreliozy po latach, jak:

  • bóle łokcia,
  • bóle kolana,
  • bóle stawów biodrowych,
  • problemy z poruszaniem się,
  • osłabienie mięśni.

Skutki boreliozy u człowieka

Chorzy na boreliozę często mają trudności np. z otwieraniem butelki. Skarżą się na dotkliwe bóle stawów, które niekiedy doprowadzają nawet do całkowitego zaburzenia sprawności ruchowej, pacjenci muszą więc leżeć w łóżku przez wiele dni.

Po latach pojawiają się również objawy neurologiczne i skórne:

  • depresja,
  • zawroty głowy,
  • zaniki pamięci,
  • zmiany nastroju,
  • niedowłady (np. twarzy),
  • drżenia rąk,
  • trudności z mówieniem i pisaniem,
  • otępienie,
  • dezorientacja przestrzenna,
  • zmiany osobowości,
  • zaburzenia czucia,
  • sztywny kark,
  • wypadanie włosów,
  • cienka skóra (widoczne są przez nią naczynia krwionośne).

Za tego rodzaju problemy mogą odpowiadać groźne powikłania, które pojawiły się w wyniku boreliozy, a następnie rozwinęły się, przyjmując postać takich chorób, jak np.:

Na zaawansowanym etapie boreliozy można często również zauważyć objawy podobne do symptomów grypy, czyli:

  • wysoką temperaturę ciała,
  • dreszcze,
  • osłabienie,
  • zmianę masy ciała.

Borelioza u dzieci

Rumień pojawia się tylko u niektórych dzieci, a pozostałe objawy są mało charakterystyczne. Dlatego postawienie właściwej diagnozy często jest opóźnione. Wiąże się to z mniejszą szansą na całkowite wyleczenie. Borelioza u dzieci może mieć charakter wrodzony, wtedy do zakażenia dochodzi w łonie matki. Jednak najczęściej dochodzi do niego w wyniku ukąszenia kleszcza.

Objawy boreliozy u dzieci:

  • drażliwość,
  • ból mięśni i stawów,
  • ból głowy,
  • szybkie męczenie się,
  • niechęć do zabawy,
  • zaburzenia koncentracji i pamięci.

Borelioza – rumień wędrujący

Najbardziej specyficzną oznaką boreliozy jest rumień wędrujący, który może wystąpić tuż po ukąszeniu, kilka tygodni później lub – jak już wcześniej powiedzieliśmy – nie pojawić się wcale. Niektórzy zauważają go w miejscu ugryzienia, inni zupełnie gdzie indziej, ponieważ rumień potrafi przemieszczać się po całym ciele. Zawsze jest to jednak czerwona plama, jaśniejsza w środku, przypominająca kształtem duży pierścień. Zmiana jest ciepła, wypukła i sprawia ból.

Badania na boreliozę

W celu zdiagnozowania choroby należy najpierw udać się do lekarza rodzinnego, który powinien zlecić badania na przeciwciała metodą ELISA. Następnie, w celu potwierdzenia lub wykluczenia boreliozy, wykonuje się badanie Western Blot. Oba rodzaje testów są badaniami krwi:

  • test ELISA – refundowane badanie na boreliozę, które w niektórych przypadkach może być jednak mało wiarygodne, a wynik ujemny nie zawsze jest zgodny z prawdą – zwłaszcza jeśli wciąż widoczne są inne objawy boreliozy.
  • Western Blot – dokładniejsze badanie, jednak przeprowadza się jedynie wtedy, gdy badania ELISA pokażą dodatni lub budzący wątpliwości wynik – wtedy też można wykonać je za darmo.

Oba rodzaje badań należą do grupy testów serologicznych – wyszukuje się podczas ich przeprowadzania przeciwciała IgG oraz IgM, które organizm pacjenta produkuje w reakcji na bakterie boreliozy. Po ich przeprowadzeniu internista może dać skierowanie do poradni chorób zakaźnych lub zaproponować antybiotykoterapię.

Po przeprowadzeniu obu testów można wykonać jeszcze:

  • badanie LTT – należy pamiętać jednak, że – w opinii wielu lekarzy – nie jest ono miarodajne, wynik często bywa bowiem fałszywie dodatni,
  • test CD57+ – pokazuje liczbę limfocytów CD57+, a ich spadek może wskazywać na boreliozę – nie jest to jednak charakterystyczne dla wszystkich jej odmian.
barbara pasek

Borelioza – IgG i IgM

Tak jak już powiedzieliśmy, przy wykonywaniu badań na boreliozę często pojawiają się takie określenia, jak IgG oraz IgM. Jak się okazuje, są to przeciwciała (immunoglobuliny), które chronią ludzki organizm przed patogenami. Powstają one w wyniku kontaktu z krętkiem Borrelia burgdorferi.

W przebiegu zwalczania patogenu organizm produkuje najpierw przeciwciała IgM, które pojawiają się 3-4 tygodnie po ukąszeniu i które znikają zwykle po 3-4 miesiącach. Wskazują one na świeże zakażenie. W następnej kolejności, po około 6-8 tygodniach organizm zaczyna wytwarzać przeciwciała IgG, które utrzymują się przez wiele lat i które świadczą o istniejącym, przewlekłym lub przebytym zakażeniu.

Obecność przeciwciał można sprawdzić poprzez test ELISA oraz badanie Western Blot. Wysokie wskaźniki IgG i IgM mogą wskazywać na boreliozę, choć w wielu przypadkach konieczna jest dalsza diagnostyka. Wszelkie przekraczające normę wyniki świadczą na pewno o powziętej reakcji obronnej organizmu, która może mieć jednak przyczyny inne niż borelioza.

Wyniki IgG i IgM przy diagnostyce boreliozy można podzielić na kilka grup.

  • Wynik IgG i IgM ujemny–nie wskazuje na obecność boreliozy lub oznacza niedawne, niewidoczne jeszcze w badaniach zakażenie.
  • Wynik graniczny IgG lub IgM – obejmuje średnie wartości. Pacjentom z takim wynikiem zleca się dalsze badania, służące potwierdzeniu lub wykluczeniu choroby.
  • Wynik IgG i IgM dodatni – wskazuje na wyraźnie przekroczoną dopuszczalną normę, zwykle potwierdza aktywną boreliozę.
  • Wynik IgG ujemny i IgM dodatni – wskazuje na boreliozę, do zakażenia doszło stosunkowo niedawno.
  • Wynik IgG dodatni i IgM ujemny – potwierdza przewlekle lub przebyte zakażenie.

Leczenie boreliozy

Leczenie polega na przyjmowaniu przez chorego antybiotyków. Kuracja jest długa, bo trwa od 21 do 28 dni. W tym samym czasie można podawać środki, które będą przeciwdziałać objawom boreliozy. Jednak leczenie boreliozy – w zależności od konkretnego przypadku i powikłań – może trwać znacznie dłużej – od 6 tygodni do wielu miesięcy, a nawet lat. Po antybiotykoterapii u pacjentów może pojawić się tzw. zespół poboreliozowy, który należy leczyć preparatami przeciwzapalnymi i przeciwbólowymi. Pacjent powinien przedyskutować wyniki badań oraz całą terapię z lekarzem specjalizującym się w leczeniu boreliozy.

Borelioza – profilaktyka

  • Zaleca się stosowanie przed wyjściem do lasu ubrań zakrywających nogi oraz ramiona, czapki lub kapelusze chroniące głowę. Najlepiej zakładać ubrania w jaskrawych kolorach.
  • Przed wyjściem do lasu należy zastosować preparaty przeciwko kleszczom.
  • Po każdej wizycie w lesie albo spacerze na łące zaleca się, żeby dokładnie obejrzeć siebie i bliskich, szczególnie zwracając uwagę na miejsca w okolicy pachwin i skórę głowy.
  • Należy zadbać również o zwierzęta domowe. Zauważonego na ciele kleszcza należy od razu wyciągnąć pęsetą, uważając na to, żeby w skórze nie pozostał aparat gębowy.
  • Pierwsze symptomy skórne w formie charakterystycznego rumienia należy jak najszybciej zgłosić lekarzowi.

Szczepionka przeciw boreliozie

Coraz częściej mówi się o skutecznej szczepionce przeciwko boreliozie. Prace nad pierwszą z nich rozpoczęły się w latach 70. XX wieku. W 1998 roku na rynek weszła szczepionka, która po podaniu trzech dawek miała chronić przed chorobą w 80 proc. Jak się jednak okazało, powodowała ona liczne skutki uboczne, w tym gorączkę i bóle mięśni. Wycofano ją kilka lat później i przez wiele lat nikt nie podejmował już prób wykonania podobnej szczepionki.

Dopiero niedawno, bo w 2018 roku ogłoszono, że jedna ze szczepionek przeszła pozytywnie pierwsze testy kliniczne. Jeśli kolejne próby okażą się równie skuteczne, będzie można skorzystać z niej około 2023 roku. Jest to o tyle istotne, że jej skuteczność ma wynosić aż 96 proc..

Borelioza – dieta

Dieta osób chorych na boreliozę musi być bardzo urozmaicona. Przede wszystkim powinna obfitować w pełnowartościowe białko – chodzi tu zarówno o białko roślinne, jak i zwierzęce. Warto przyjmować je wraz z surówkami. Należy też spożywać produkty z niską zawartością węglowodanów, a proste węglowodany należy wykluczyć z diety całkowicie i zastąpić je tymi z niskim indeksem glikemicznym.

W przyjmowanych pokarmach powinny znaleźć się witaminy (szczególnie C, D3, A, B i E) oraz makro- i mikroelementy. W przypadku osób, które mają problem ze stawami, przydadzą się takie pierwiastki, jak: krzem, selen, siarka, magnez. Warto w diecie uwzględniać naturalne probiotyki, a więc ryby (bogate w kwasy tłuszczowe omega-3), ciemnozielone warzywa, jaja oraz nasiona.

Jeśli chodzi o owoce, najlepiej wybierać te, które zawierają niewielkie ilości cukru, czyli np. jagody. Wśród przypraw należy zwrócić uwagę  na kurkumę, goździki oraz cynamon. Osoby z boreliozą powinny także często jeść kiszonki (i nie chodzi tu tylko o ogórki czy kapustę kiszoną).

Produkty, których należy unikać podczas boreliozy to:

  • cukier i słodycze,
  • ocet i produkty z octem,
  • drożdże i produkty drożdżowe,
  • biały ryż,
  • alkohol,
  • duże ilości skrobi,
  • ser żółty i pleśniowy,
  • mleko i produkty mleczne,
  • produkty z białej mąki,
  • bardzo słodkie owoce,
  • herbata czarna,
  • kawa (w tym również zbożowa).

Zamiast produktów zawierających kofeinę, lepiej wybrać herbatę zieloną lub białą. Ważne jest również, aby pić dużo wody: od 6 do 8 szklanek dziennie.

Borelioza – leczenie ziołami

Niektóre osoby chore na boreliozę wspomagają tradycyjne leczenie ziołami. Szczególnie dużą popularnością cieszy się tu protokół Buhnera, czyli terapia ziołowa, stworzona specjalnie na potrzeby boreliozy oraz innych chorób odkleszczowych. Jej celem jest zwalczanie drobnoustrojów oraz łagodzenie dolegliwości. Składają się na nią głównie takie zioła, jak:

  • żeń-szeń syberyjski,
  • traganek błoniasty,
  • andrographis,
  • kolcorośl,
  • koci pazur,
  • rdest japoński.

Terapia ta wspomaga syntezę kolagenu w organizmie, dzięki czemu można powstrzymać wiele szkód powodowanych przez chorobę. Zwalcza również stany zapalne oraz wspiera układ immunologiczny, dzięki czemu organizm może zwalczać bakterie, w tym również te odpowiedzialne za boreliozę.

Borelioza a ciąża

Nie ma w tym momencie żadnych badań dowodzących wpływu boreliozy na funkcjonowanie płodu. Naukowcy nie potwierdzili również twierdzenia, że organizm matki jest w stanie przekazać infekcję do krwi dziecka. Można mówić o pewnym ryzyku, związanym z przekazywaniem bakterii przez łożysko, ale nie zawsze tak się zdarza. Jeżeli jednak kobieta, która jest w ciąży, zostanie pogryziona przez kleszcza, powinna wykonać odpowiednie testy zaraz po porodzie. Jeżeli okaże się, że jest zarażona, poddawana jest leczeniu. Ze względu na to, że ciąża uniemożliwia korzystanie z różnych lekarstw, kobieta powinna stale konsultować się z lekarzem.

 

Źródła:

  1. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK431066/
  2. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3542482/
  3. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3652387/
  4. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4477530/
  5. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4487875/
  6. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5539539/
  7. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18452688/

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

koronawirus, śmiertelność

Co 15 sekund umiera osoba zakażona koronawirusem

plaża we Władysławowie, lato 2020

Wakacje w czasie pandemii. Tak (nie)wygląda reżim sanitarny na plaży we Władysławowie

koronawirus, sklep w Polsce

Koronawirus w Polsce. Ruszą kontrole policji i służb sanitarnych w sklepach, będzie rejestracja wesel

Koronawirus w Polsce. Rekordowa liczba potwierdzonych przypadków zakażeń

Koronawirus w Polsce. Rekordowa liczba potwierdzonych przypadków zakażeń

Martha Mason / Youtube

Amerykanka chorująca na polio żyła w kapsule przez 61 lat. Jej historia wzrusza, ale i inspiruje

powrót do szkół od 1 września

Na jakich zasadach powrót do szkół od września? Wstępne wytyczne GIS

Olga Bołądź

Olga Bołądź apeluje o noszenie masek. „Szkoda konduktora, który codziennie przez naszą głupotę naraża swoje zdrowie”

ból kolan podczas wędrówek

Ból kolana od kręgosłupa – jak go uniknąć?

koronawirus w polsce

 „Aktualnie sytuacja we Włoszech jest lepsza niż w Polsce” – Anna Cykowska krytycznie o postawie Polaków wobec pandemii

Latające kleszcze w lasach

Latające kleszcze w lasach. Czy strzyżak jeleni jest niebezpieczny?

Koronawirus na weselu / pexels

Byłam na weselu w czasie pandemii. Widziałam, jak reżim sanitarny (nie)wygląda w praktyce

lekarze w maseczkach, koronawirus, lek na koronawirusa

Wreszcie jest skuteczny lek na koronawirusa? Świetny wynik badań nad zastosowaniem interferonu

Kobieta w lesie

Kleszczowe zapalenie mózgu – jak się objawia, czym jest spowodowane, jak wygląda leczenie?

Trąd – jakie są objawy tej zapomnianej choroby?

Szkarlatyna / istock

Szkarlatyna (płonica) – jakie są objawy, jak wygląda leczenie?

koronawirus, transmisja koronawirusa

Dlaczego niektórzy roznoszą koronawirusa bardziej niż inni?

Na boreliozę nie ma szczepionki, ale naukowcy mają inne rozwiązanie. Skuteczne?

Dżuma w Chinach. W Mongolii Wewnętrznej obowiązuje alert trzeciego stopnia

Dżuma w Chinach. W Mongolii Wewnętrznej obowiązuje alert trzeciego stopnia

Uważaj na kleszcze. Niebezpieczna jest nie tylko borelioza. 6 chorób odkleszczowych

Tężec / rawpixel

Śmiertelne zagrożenie, które czyha w ogrodzie? Tężec – jedna z najgroźniejszych chorób zakaźnych

Dziewczyna biega w lesie

Co zrobić po ugryzieniu kleszcza? Jak zapobiec ukąszeniu?

Kobieta w lesie

Nowy gatunek kleszczy pojawił się we Francji. Mogą przenosić groźnego wirusa

Olejki eteryczne to świetny sposób na ochronę przed kleszczami. Szczegóły wyjaśnia Martka Natura

bakterie kily w 3D

Kiła (sifilis) – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.

Objawy odstawienia alkoholu. Jakie są korzyści z niepicia alkoholu?

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Kobieta krzywi się z powodu bólu spowodowanego złamanym palcem

Jak rozpoznać złamanie palca – czyli objawy złamanego palca u ręki i stopy?

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

Lekarz siedzi przy biurku i wypisuje długopisem skierowania

Jak długo ważne są skierowania na badania lekarskie? Najważniejsze informacje, o których warto pamiętać.

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

kobieta z bólem zęba

Ropień zęba – domowe sposoby na opuchliznę

Wegański chłodnik z botwinką. Bez mleka i jajek, ale z zaskakującymi dodatkami

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?