Przejdź do treści

Atropina – działanie, przeciwwskazania i skutki uboczne

Atropina / Paweł Szymański Unsplash
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
„Trzecia fala koronawirusa rozpędza się w Polsce”. W jednym z województw powrót do obostrzeń
Pierwsze szczepionki w ramach projektu COVAX dotarły do Ghany. „To doniosła okazja” – podkreślają UNICEF i WHO
chora na cukrzycę
Naukowcy stworzyli „sztuczną, inteligentną i w pełni zautomatyzowana trzustkę”. Świetna wiadomość dla cukrzyków
„Zaszczep się przeciwko koronawirusowi na wakacjach”. Turystyka szczepionkowa coraz bardziej popularna
Kobieta wyciera szklankę ścierką
Mama Chemik: bakterie, grzyby i wirusy kolonizują nasze gąbki w zastraszającym tempie, a my często nie jesteśmy tego nawet świadomi

Atropina to substancja o właściwościach zarówno leczniczych, jak i trujących. Krople z atropiną wykorzystuje się w diagnostyce okulistycznej i leczeniu zapalenia tęczówki, ale jej spożycie wpływa na różne układy człowieka, w tym na pracę serca, przewód pokarmowy i drogi oddechowe. Jako lek, atropina sprzedawana jest na receptę w ściśle określonych przypadkach. Przedawkowanie tej substancji może prowadzić do poważnych skutków ubocznych.

Co to jest atropina?

Atropina, a dokładniej siarczan atropiny (Atropini sulfas) to związek organiczny z grupy alkaloidów tropanowych. Substacja ta w największej ilości znajduje się roślinach z rodzaju psiankowatych: pokrzyku wilczej jagodzie (Atropa Belladonna), bieluniu dziędzierzawie (Datura Stramonium), lulku czarnym (Hyoscyamus Niger) i lulecznicy odurzającej (Scopolia Carnolica).

Działanie roślin zawierających ten związek znano już w starożytności. Wykorzystywali je szamani podczas rytuałów; pojawiały się w wielu mitach i legendach o wieszczkach, a w średniowieczu uważano, że czarownice robiły z nich maści wywołujące wrażenie latania. Kobiety stosowały pokrzyk w celu poszerzenia źrenic i zwiększenia swojej atrakcyjności.

Do dziś atropina stosowana jest w medycynie, przede wszystkim pod postacią kropli do oczu. W zależności od użytej dawki, atropina posiada właściwości lecznicze, halucynogenne bądź trujące. Zjedzenie nawet niewielkiej ilości owoców pokrzyku wilczej jagody może doprowadzić do śmierci. Objawy zatrucia pojawiają się już po 30-60 minutach, dlatego kluczowe jest szybkie wezwanie pomocy.

Ruta Kowalska

Działanie atropiny

Działanie atropiny opiera się na blokowaniu pozazwojowych receptorów cholinergicznych (M1 i M2). Oznacza to, iż atropina działa jako antagonista acetylocholiny. Substancja ta:

  • blokuje receptory muskarynowe i powoduje rozkurcz mięśniówki gładkiej w obrębie drzewa oskrzelowego, przewodu pokarmowego i dróg moczowych,
  • prowadzi do zahamowania wydzielania potu, łez, śliny oraz spadku wydzielania śluzu w drogach oddechowych,
  • przyspiesza pracę serca – wpływa na rytm zatokowy, przewodnictwo zatokowo-przedsionkowe i przedsionkowo-komorowe,
  • rozkurcza zwieracz źrenicy i poraża akomodację oka,
  • działa nieznacznie znieczulająco, dlatego stosowana jest jako wprowadzenie do znieczulenia ogólnego,
  • blokuje przewodnictwo nerwowe, co prowadzi do powstania halucynacji.
Stenty w sercu - co to jest? Zabieg wszczepienia stentów

Atropina jako lek

Atropina jako lek stosowana jest pod trzema postaciami: jako roztwór do iniekcji, krople do oczu oraz tabletki drażowane. Atropinę siarczanu wstrzykuje się osobom z bradykardią zatokową i arytmią oraz podczas reanimacji krążeniowo-oddechowej. Substancja ta jest także odtrutką po spożyciu grzybów zawierających muskarynę. Doustnie atropinę podaje się w zaburzeniach przewodu pokarmowego (kolce żółciowej i nerkowej, zaparciach spastycznych) oraz w migrenowych bólach głowy, w połączeniu z innymi lekami.

Krople z atropiną wykorzystuje się w okulistyce, ponieważ rozszerzają źrenice, przeciwdziałając zrostom tęczówkowo-soczewkowym u osób z zapaleniem tęczówki i ciała rzęskowego. Aplikuje się je do worka spojówkowego. Atropina – jak długo działa? Atropina zaczyna działać po około 30 minutach od podania, a efekt rozszerzenia źrenic utrzymuje się przez 8-14 dni. Widzenie po atropinie jest pogorszone, ponieważ dochodzi do porażenia akomodacji oka. Atropina dla dzieci stosowana jest w badaniu refrakcji oka oraz w innych badaniach diagnostycznych. Krople do oczu z atropiną dostępne są jedynie na receptę. Ich cena wynosi około 15 zł.

Jak stosować atropinę?

Dawkowanie atropiny ustala lekarz w odniesieniu do stanu klinicznego pacjenta. Przed operacją pacjentowi wstrzykuje się zazwyczaj od 0,3 do 0,6 mg atropiny na 30-60 minut przed rozpoczęciem zabiegu. Osobom z zatruciem pokarmowym wielokrotnie podaje się domięśniowo jeden lub dwa miligramy substancji. Z kolei w diagnostyce radiologicznej standardową dawką stosowaną w celu zwolnienia pasażu jelitowego jest 1 mg atropiny.

Podawanie atropiny dzieciom przygotowującym się do badania refrakcji oka jest następujące:

  • dzieciom do trzeciego roku życia podaje się jedną kroplę 0,25 proc. roztworu atropiny dwa razy dziennie przez pięć dni,
  • dzieciom od trzeciego do szóstego roku życia podaje się jedną kroplę 0,5 proc. roztworu atropiny dwa razy dziennie przez pięć dni,
  • dzieciom po szóstym roku życia podaje się jedną kroplę jednoprocentowego roztworu atropiny dwa razy dziennie przez trzy dni.

Leczenie zapalenia tęczówki i ciała rzęskowego wymaga podawania do dwóch razy na dobę jednej kropli jednoprocentowego roztworu atropiny.

Zdrowie w doniczce. Dlaczego powinnaś mieć rośliny w domu?

Przeciwwskazania do stosowania atropiny

Atropina jest silnym lekiem, który powinien być zażywany ściśle z zaleceniami lekarza. Istnieją liczne przeciwwskazania do stosowania atropiny, w tym: refluksowe zapalenie przełyku, miastenia gravis i niedrożność porażenna jelit. Szczególną ostrożność należy zachować podczas stosowania leku u chorych z chorobą niedokrwienną serca, zastoinową niewydolnością serca, tachykardią, nadciśnieniem tętniczym, jaskrą czy chorobą wrzodową żołądka.

Należy unikać stosowania atropiny w trakcie przeziębienia, ponieważ lek może spowodować wzrost temperatury ciała. Jak dotąd nie przeprowadzono badań dotyczących wpływu atropiny na kobiety w ciąży, natomiast wiadomo, że substancja ta przenika przez łożysko i może powodować tachykardię u płodu. Leki zawierające atropinę mogą być stosowane w ciąży jedynie w przypadku, gdy korzyści odniesione z ich zażywania przeważają nad ewentualnym działaniem niepożądanym.

kobieta z niewydolnością oddechową, oddycha przez rurkę

Atropina – skutki uboczne

Jak każdy lek, tak i atropina może wywołać skutki uboczne. Im wyższa przyjęta dawka, tym większe nasilenie objawów niepożądanych. Po zażyciu atropiny mogą pojawić się: zaburzenia ze strony układu oddechowego, suchość w jamie ustnej oraz zmniejszenie wydzielania potu.

Przedawkowanie atropiny bądź spożycie jednej z roślin o jej wysokim stężeniu powoduje zatrucie, które objawia się pod postacią:

  • bólów i zawrotów głowy,
  • dezorientacji,
  • omamów,
  • zaczerwienienia twarzy,
  • zaburzeń pracy serca,
  • anafilakcja,
  • bezsenność,
  • nudności i wymiotów,
  • pokrzywki i wysypki skórnej.

Jako odtrutkę stosuje się fizostygminę, która powoduje wzrost stężenia acetylocholiny.

Bibliografia:

  1. „The Source-Synthesis- History and Use of Atropine”, The Journal of Academic Emergency Medicine”, 2014; 13: 2-3.
  2. Kevin McLendon, Charles V. Preuss, „Atropin”, StatPearls Publishing; 2020.
  3. Monika Ciechomska,”Maści czarownic, śmiertelne trucizny i serum prawdy: historia i wykorzystanie psychoaktywnych roślin z rodziny solanaceae”, Zeszyty Naukowe Towarzystwa Doktorantów UJ Nauki Ścisłe, Nr 9 (2/2014).

Zobacz także

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Wenlafaksyna – działanie, skutki uboczne, odstawienie

Itrakonazol – zastosowanie, dawkowanie, cena leku

Farmaceutka stanowczo o dacie ważności leków: szacować to można sobie wydatki na zakupy, a nie moc przeterminowanego leku

Farmaceutka stanowczo o dacie ważności leków: szacować to można sobie wydatki na zakupy, a nie moc przeterminowanego leku

Pulsoksymetr – jak działa, co bada, jaki wybrać i jak używać

Pulsoksymetr – jak działa, co bada, jaki wybrać i jak używać

Chroń serce przed chłodem. Zimno może mu poważnie zaszkodzić

Prof. Marzena Dębska / zdj. Lewanowicz

„Jeśli dziecko ma przeżyć, nie można czekać” – mówi prof. Marzena Dębska, która jako jedyna w Polsce wykonuje operacje serca płodu w łonie matki

olej z wiesiołka

„Cudowny” olej z wiesiołka – prawdziwe remedium na kobiece dolegliwości?

Aorta – funkcje, budowa. Koarktacja i rozwarstwienie aorty

Klatka piersiowa – budowa, funkcje i choroby w jej obrębie

Tchawica – budowa, funkcje i najczęstsze choroby tchawicy

Jelito cienkie – długość, budowa, funkcje. Jak o nie dbać?

depresja, leczenie, diagnoza

„Nowa nadzieja dla osób z depresją”. Zidentyfikowano białka, które mogą odpowiadać za zaburzenia nastroju

Na horyzoncie pojawił się nowy lek na koronawirusa. Badanie wykazało, że jest 27-krotnie bardziej skuteczny niż remdesiwir

Na horyzoncie pojawił się nowy lek na koronawirusa. Badanie wykazało, że jest 27-krotnie bardziej skuteczny niż remdesiwir

metformina a covid-19

Metformina zmniejsza ryzyko ciężkiego przebiegu choroby i zgonu z powodu COVID-19 – wskazują badania

Hello My Hero. Jesika Misztal – bije w niej męskie serce, a ciało pokryte jest bliznami

Wiesz na jakie pytanie lekarza 60 proc. pacjentów nie zna odpowiedzi? Wydaje się proste, jednak wiele osób zaskakuje

Wiesz, na jakie pytanie lekarza 60 proc. pacjentów nie zna odpowiedzi? Wydaje się proste, jednak wiele osób zaskakuje

Gorąca kąpiel – za i przeciw. Komu nie służy kąpiel w gorącej wodzie?

Serce w tarapatach. Tych sygnałów nie ignoruj!

Drogi żółciowe – budowa, rola w organizmie, choroby

Jelito grube – budowa, funkcje w organizmie, choroby

Gardło – budowa, funkcje, dolegliwości i choroby gardła

Anna Wieczorek, psycholog

„Nie rezygnuj z antydepresantów tylko dlatego, że mają takie skutki uboczne!”. Anna Wieczorek o wpływie leków przeciwdepresyjnych na życie seksualne

Kardiolog dr Michał Chudzik

Zawał szkodzi sercu i… psychice. „To potężna bomba, która spada na człowieka i nie kończy się na szpitalu” – mówi dr n. med. Michał Chudzik

Spray do nosa może zabić koronawirusa? Badania wykazały, że ma niemal 100 proc. skuteczności

Spray do nosa może zabić koronawirusa? Badania wykazały, że ma niemal 100 proc. skuteczności

Najpopularniejsze

Mężczyzna i kobieta. Przytulają się

Łóżkowy savoir-vivre. Kilka przykładów fajnych zachowań w sypialni

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

białe plamy na paznokciach

Białe plamy na paznokciach – co oznaczają i jak się ich pozbyć?

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

para w łóżku

Pozycje seksualne, czyli jak urozmaicić seks. Najlepsze pozycje

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

insulinooporność

Dieta w insulinooporności