Przejdź do treści

Dzięki COVID-19 powstanie wreszcie szczepionka na HIV? „Jestem ostrożnym optymistą” – mówi dr Tomasz Dzieciątkowski

szczepionka na hiv
Dzięki COVID-19 powstanie wreszcie szczepionka na HIV? / Getty
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim

Świat obiegła rewelacyjna wiadomość! Koncern Moderna prowadzi badania nad nową szczepionką przeciwko HIV, wykorzystującą technologię mRNA – tę samą, którą zastosowano w niektórych szczepionkach na koronawirusa! To będzie przełom, na który czekamy od  30 lat?  – HIV jest wirusem koszmarnie wręcz zmiennym, SARS-CoV-2 to przy nim maluteńki zawodnik – komentuje dr Tomasz Dzieciątkowski, wirusolog i mikrobiolog z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

Innowacyjna technologia

Dlaczego do tej pory nie powstała szczepionka przeciwko HIV (ludzkiemu wirusowi niedoboru odporności), który wywołuje chorobę znaną jako AIDS? Nie można powiedzieć, iż nie powstały wcześniej żadne projekty szczepionek – bo powstały i było ich co najmniej kilkanaście.

– Problem polega na tym, że żaden z preparatów, który miał stać się szczepionką przeciwko HIV, nie został dopuszczony do obrotu. Z jakiego powodu? Okazywało się, że stworzone preparaty są bezpieczne, nie mają wielu działań niepożądanych, czyli pomyślnie przeszły pierwszą fazę badań klinicznych, ale poległy w fazie drugiej, kiedy badana jest ich immunogenność, a co za tym idzie, skuteczność – tłumaczy dr Tomasz Dzieciątkowski, wirusolog WUM.

Immunogennością nazywa się zdolność danej substancji/preparatu do wywołania przeciwko sobie swoistej odpowiedzi odpornościowej. Innymi słowy: dotychczasowe koncepcje szczepionek nie były wystarczająco skuteczne, żeby uchronić pacjentów przed zakażeniem HIV.

– Nie można więc powiedzieć, że przez ponad 30 lat, które upłynęły od odkrycia tego wirusa, nikt nie próbował stworzyć szczepionki. Próbowało to zrobić wiele zespołów, jednak bez sukcesu – zauważa dr Dzieciątkowski.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

NOWOŚĆ
Odporność, ElPol
Przecier z owoców bzu czarnego ElPol, 300 ml
19,50 zł
Odporność
Iskial MAX + CZOSNEK, Suplement diety wspierający odporność i układ oddechowy, 120 kapsułek
42,90 zł
Zdrowie umysłu, Odporność, Good Aging, Energia, Beauty
Wimin Zestaw z głębokim skupieniem, 30 saszetek
139,00 zł
NOWOŚĆ
Odporność, Trawienie, PNOS
Nasiona trybuły ogrodowej do samodzielnego wysiania, 1 g
2,00 zł
Odporność
Estabiom Baby, Suplement diety, krople, 5 ml
28,39 zł
Szczepionka

Teraz pojawia się nowa nadzieja. Tak naprawdę nie ma przesady w stwierdzeniu, że przełom zawdzięczamy  pandemii COVID-19. Moderna – tak jak Pfizer/BioNTech – opracowała szczepionkę przeciwko koronawirusowi w technologii mRNA (AstraZeneca i Johnson & Johnson stworzyły szczepionki wektorowe). W tego typu preparatach kwas rybonukleinowy, czyli RNA, stanowi matrycę dla naszych komórek do produkcji białek wirusowych. Zadaniem tych białek jest uruchomienie produkcji przeciwciał przekazywanych dalej do układu odpornościowego. I właśnie tę technologię koncern Moderna chce teraz wykorzystać, aby stworzyć szczepionkę na HIV.

Do tej pory były to najczęściej preparaty, które miały być szczepionkami podjednostkowymi, zawierającymi samo białko HIV. Tutaj był jednak dość duży problem – przyznaje dr Tomasz Dzieciątkowski. Dlaczego? – HIV jest wirusem koszmarnie wręcz zmiennym. SARS-CoV-2 to przy nim maluteńki zawodnik; podczas replikacji w organizmie osoby zakażonej tworzy się mnóstwo rozmaitych wariantów – wirionów potomnych – które są w różnym stopniu wrażliwe na leki. W przypadku HIV istnieją oczywiście pewne główne antygeny powierzchniowe, przeciwko którym szczepionka powinna być skonstruowana, ale epitopy, czyli miejsca łączenia się przeciwciał z antygenem, są zmienne, w związku z czym mielibyśmy skuteczną szczepionkę tylko na część wariantów tego wirusa – dodaje doktor.

W przypadku szczepionki mRNA naukowcy liczą, że korzystając z innowacyjnej technologii, uda im się ten zasadniczy problem „obejść”.

Żaden z preparatów, który miał stać się szczepionką przeciwko HIV, nie został dopuszczony do obrotu. Z jakiego powodu? Okazywało się, że stworzone preparaty są bezpieczne, ale poległy w drugiej fazie badań, kiedy sprawdzana jest ich immunogenność, a co za tym idzie, skuteczność

Badania potrwają dwa lata

Na razie nie można przewidzieć, czy technologia mRNA w przypadku szczepionki na HIV się sprawdzi, ale dr Dzieciątkowski jest ostrożnym optymistą. – Jak każdemu zespołowi, który próbuje opracować szczepionkę przeciwko HIV, gorąco kibicuję.

Moderna właśnie rusza z badaniami klinicznymi – szczepionka wchodzi do pierwszej fazy badań, a tych zwykle jest trzy. W pierwszym etapie, który obejmuje grupę kilkudziesięciu ochotników, badane jest bezpieczeństwo preparatu. Chodzi o to, by sprawdzić, czy podanie danej szczepionki nie wytworzy nadmiernych reakcji niepożądanych. Dr Tomasz Dzieciątkowski podkreśla, że pod tym względem szczepionki mRNA są bardzo bezpieczne, dlatego jego zdaniem ta faza zakończy się powodzeniem. Faza druga i trzecia to badania nad skutecznością preparatu.

– Sprawdzana jest jej immunogenność i odpowiedź, do jaką szczepionka stymuluje nasz układ odpornościowy. Tutaj mogą pojawić się schody: czy będziemy mieć szczepionkę, która jest bezpieczna, ale nie będzie wystarczająco stymulowała układu odpornościowego? Czy może jednak będzie wystarczająco skuteczna?

Pierwsza faza testowania szczepionki mRNA przeciwko HIV, jak zapowiedział koncern Moderna, potrwa 10 miesięcy. Do tego etapu zakwalifikowano 56 osób między 18. a 50. rokiem życia (seronegatywnych). Prace badawcze mają zakończyć się w maju 2023 roku. Co wtedy? Dr Tomasz Dzieciątkowski tłumaczy:

– Po formalnym zakończeniu badań klinicznych ich wyniki muszą zostać zatwierdzone przez odpowiednie agencje; w przypadku Stanów Zjednoczonych jest to Agencja Żywności i Leków (FDA), natomiast w przypadku Unii Europejskiej – Europejska Agencja Leków (EMA). Jeżeli obie te jednostki zatwierdzą wyniki badań, szczepionka zostaje dopuszczona do obrotu, czyli trafia na rynek.

Młoda kobieta zarażona AIDS ze smutkiem spogląda przez okno.

Kogo zaszczepić?

Co ważne, każda nowo wprowadzona na rynek szczepionka wchodzi w nigdy niekończącą się czwartą fazę badań. To tzw. faza porejestracyjna, kiedy już zarejestrowaną szczepionkę bada się w różnych, bardziej specjalistycznych grupach pacjentów, np. u kobiet w ciąży, u pacjentów z innymi zaburzeniami odporności, m.in. po transplantacjach, u osób z wrodzonymi zaburzeniami odporności albo u dzieci.

Trudno teraz powiedzieć, czy istnieje konieczność szczepienia dzieci przeciwko HIV, chociaż biorąc pod uwagę specyfikę kultury wielu krajów afrykańskich, w których 15-letnie dziewczynki uważane są za pełnoprawne kobiety i wydawane za mąż, prawdopodobnie byłoby wskazane obniżenie grupy docelowej do ok. 12–15 lat, żeby można było zaszczepić te osoby przed przejściem inicjacji seksualnej – uważa wirusolog WUM.

Bardzo potrzebne zdaniem Dzieciątkowskiego byłyby natomiast szczepienia kobiet w ciąży. HIV przenosi się przez łożysko (drogą wertykalną), zaszczepienie matki stanowiłoby więc dla rozwijającego się dziecka zabezpieczenie przed zakażeniem. Drugą istotną drogą przenoszenia HIV z matki na dziecko jest karmienie piersią.

– Jeśli szczepionki byłyby podawane w trakcie ciąży, stanowiłoby to zabezpieczenie dziecka poprzez przeciwciała dostarczane przez matkę zarówno przez łożysko, jak i podczas naturalnego karmienia – tłumaczy nasz rozmówca.

Czy mamy zatem przełom?

– Jeszcze nie możemy tak powiedzieć. Do tego wciąż daleka droga – odpowiada dr Dzieciątkowski. – Czas pokaże. Mamy nową technologię, ta technologia w przypadku koronawirusa się sprawdziła. Czy sprawdzi się w przypadku HIV? Tego nikt nie jest teraz w stanie powiedzieć. Trzeba po prostu trzymać kciuki.

Zobacz także

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Kobieta z termometrem w ręce

Każda kolejna infekcja koronawirusem SARS-CoV-2 zwiększa ryzyko śmierci. Eksperci alarmują

Nieoczekiwany skutek szczepionki przeciwko grypie. Naukowcy przeanalizowali dokumentację medyczną czterech milionów pacjentów / istock

Nieoczekiwany skutek szczepionki przeciwko grypie. Naukowcy przeanalizowali dokumentację medyczną czterech milionów pacjentów

7 codziennych nawyków osłabiających odporność. Może któryś z nich ciebie dotyczy?

Szczepionka

Trwają przygotowania do kolejnej pandemii. Nowe szczepionki mają powstawać w 100 dni

Kobieta w kombinezonie ochronnym pobiera wymaz z nosa chorej do badania

Coraz więcej przypadków zakażenia najnowszymi subwariantami Omikrona BQ.1 i BQ.1.1. Pierwsze objawy choroby mogą być inne niż wcześniej

Dr Anna Romaniuk / fot. Hello Zdrowie

„Na odporność wpływa czułość i bliskość. Do tej sfery zaliczyłabym także zdrowe relacje” – mówi ekspertka dr Anna Romaniuk. Oto kluczowe filary odporności!

kobieta owinięta kocem

Często łapiesz infekcje? Dowiedz się, w czym może tkwić problem

Czym możesz zarazić się od swojego zwierzaka i czym on może zarazić się od ciebie. „Powszechne przekonanie, że psia ślina wyleczy ludzką ranę, jest mitem”

Wirus Marburg – czy angolski scenariusz z 2005 r. może się powtórzyć w Europie?

Glutation – co to jest? Gdzie znajdziesz go najwięcej? Skutki uboczne niedoboru

Szczepienie

Adam Niedzielski: „Wprowadzamy szczepienie przeciw COVID-19 drugą dawką przypominającą”

Dziecko dostaje szczepionkę

Kto może zaszczepić się czwartą dawką szczepionki na COVID-19? Jest decyzja EMA

Jest nowe rozporządzenie dotyczące maseczek. W tych miejscach trzeba je nosić do 30 września

Jest nowe rozporządzenie dotyczące maseczek. W tych miejscach trzeba je nosić przynajmniej do 30 września

Układ dopełniacza – funkcje, aktywacja, badanie

Szczepienie

Warto czekać na szczepionkę przeciw Omikronowi, czy lepiej szczepić się wcześniej?

Kobieta

Dwa objawy wskazujące na zakażenie „ukrytym Omikronem”. Jeśli je masz, zostań w domu

Próbki w laboratorium

Szczepionka komórkowa na raka coraz bliżej? Pracują nad nią polscy naukowcy

"Bardzo dynamiczny wzrost zachorowań na koronawirusa". Minister zdrowia wyjaśnia, jaką strategię postanowił obrać rząd

„Bardzo dynamiczny wzrost zachorowań na koronawirusa”. Minister zdrowia wyjaśnia, jaką strategię obrał rząd

Nietrzymanie stolca, zaburzenia erekcji, a nawet halucynacje. Wydłuża się lista objawów long COVID

Idący ludzie

Wariant Centaurus atakuje kolejne kraje. Eksperci alarmują: jest tak samo zaraźliwy jak Omikron

Szczepienie

W tym kraju ruszyły szczepienia na małpią ospę. Zainteresowani mogą umawiać się na wizytę anonimowo

Szczepionka już we wrześniu, ale nie dla każdego. Ministerstwo Zdrowia wyjaśnia

Kobieta na lotnisku

Turysto, nie zapomnij maseczki! Pierwszy wakacyjny kraj UE przywraca nakaz zasłaniania ust i nosa

Koronawirus - powrót maseczek ochronnych? / pexels

Maseczki ochronne wrócą? Takiej sytuacji z koronawirusem nie było od dawna

×