Przejdź do treści

Dieta a Hashimoto. Czy można się wyleczyć dietą? Odpowiada Agata Lewandowska, dietetyk i autorka książki „Hashimoto. Dieta i styl życia w chorobie”

lewandowska
Agata Lewandowska. Fot. Monika Szałek
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Dr Stefan W. Czarniecki
Dr Stefan Czarniecki: Zastanawialiście się, kto stoi na straży porządku w każdym szpitalu? Cisi bohaterowie walki z epidemią
Owulacja - jakie objawy jej towarzyszą?
Owulacja – jakie objawy jej towarzyszą?
Anna Mucha
Anna Mucha: dziękujemy bohaterom, którzy narażają swoje zdrowie i życie, żeby to wszystko jeszcze mogło jakoś funkcjonować
Kosmetyki
Czytamy Etykiety apeluje: nie tylko w prima aprilis nie daj się nabrać! Portal zebrał najgorsze chwyty marketingowe na jednym opakowaniu
Jak wygląda przebieg i leczenie po operacji plastycznej?
Operacje plastyczne. Jak wygląda przebieg i leczenie po operacji plastycznej?

Masz Hashimoto i jedyne, co wiesz o diecie w tej chorobie to, że…nic nie wiesz! Czujesz się zagubiona, bo za każdą przeczytaną radą idzie zupełnie przeciwna teoria. O tym, jak nie zwariować, odzyskać dystans, a przy okazji zmienić dietę i poprawić komfort życia, rozmawiam z „koleżanką po po fachu” – Agatą Lewandowską, dietetykiem i autorką książki „Hashimoto. Dieta i styl życia w chorobie”.

Barbara Dąbrowska: Pracując w zawodzie dietetyka mam wrażenie, że w ostatnich latach lawinowo rośnie liczba zachorowań na Hashimoto. Gdy do mojego gabinetu wchodzi pacjentka to często albo już wie, że ma Hashimoto, albo wkrótce się o tym dowie. Czy podobnie jest w twoim przypadku? Jaki odsetek pacjentek, które zgłaszają się po poradę cierpi na Hashimoto?

Agata Lewandowska: Do dietetyka trafia specyficzna grupa osób. Najczęściej powodem wizyty jest nadwaga lub otyłość, a to już samo w sobie w niektórych okolicznościach (np. szybkie przybieranie na wadze bez wyraźnej przyczyny) jest wskazaniem do sprawdzenia pracy tarczycy. W pewnym momencie miałam wrażenie, że co 3-4 kobieta, która do mnie przychodziła miała zdiagnozowaną chorobę Hashimoto. Zdarzało się też, że w czasie naszej pracy niektóre objawy takie jak zmęczenie, problemy z suchą skórą czy trawieniem skłaniały do poszukiwania przyczyny i na końcu tej drogi pada diagnoza Hashimoto. Niektóre panie były już pod obserwacją endokrynologa, bo coś niedobrego działo się w tarczycy, ale lekarz nie jest jeszcze na 100% pewien, że to właśnie Hashimoto.

Hashimoto dotyczy w równym stopniu kobiet, co mężczyzn?

Z problemem Hashimoto trafiały do mnie głównie młode kobiety między 20 a 40 rokiem życia. Jednak mężczyźni i dzieci także chorują, ale dużo rzadziej niż kobiety.

Dlaczego akurat ta grupa wiekowa kobiet choruje częściej?

Podejrzewa się, że u kobiet choroba Hashimoto występuję częściej ze względu na nasz profil hormonalny. Wpływ na ten stan rzeczy być może ma także inna budowa chromosomów odpowiedzialnych za płeć kobiecą. Jednak najważniejszy jest prawdopodobnie stres! Młode kobiety w czasie intensywnej kariery, które albo już są matkami albo za chwilę będą i próbują pogodzić wiele życiowych ról. Są przemęczone, wiecznie niedospane! Na wyzwolenie Hashimoto stres ma ogromny wpływ. U części kobiet Hashimoto objawia się także krótko po ciąży.

Graficzne przedstawienie tarczycy z hashimoto

Stres aktywuje reakcję autoimmunologiczną, w której organizm zwraca się przeciwko własnej tarczycy?

Nie znamy dokładnie mechanizmów fizjologicznych. To tylko jedna z teorii wyzwalania chorób autoimmunologicznych. Działanie stresu obserwowałam jednak u pacjentów, z którymi mam styczność. Lekarze i dietetycy zwracają uwagę, że pacjentki z osobowością nerwową, wrażliwe, nadpobudliwe zdają się częściej zapadać na choroby autoimmunologiczne, nie tylko na Hashimoto. To przecież bardzo duża grupa, różnego rodzaju schorzeń. Często jest też tak, że po silnie stresującym wydarzeniu coś się zaczyna dziać, organizm niedomaga, z tygodnia na tydzień jest coraz gorzej, aż po kilku miesiącach pada diagnoza.

Przychodzi pacjentka z diagnozą i głową naładowaną różnymi teoriami z Internetu. Co odpowiadasz osobom, które proszą o dietę, która wyleczy z Hashimoto?

Internet leczy z Hashimoto. Niestety. Ja natomiast muszę powiedzieć, zgodnie z prawdą, że na chwilę obecną nie ma metody ani farmakologicznej, ani żywieniowej, która usuwa przyczynę Hashimoto i w efekcie leczy. Dokładnie tak samo jest w przypadku innych chorób autoimmunologicznych, na razie nie wiadomo jak je leczyć skutecznie. W Hashimoto stosowanie leków to też nie sposób na wyleczenie. To tylko uzupełnienie hormonów, których brakuje w związku z postępującą niewydolnością tarczycy.

Agata Lewandowska.
Fot: Monika Szałek

Co w takim razie można zmienić za pomocą odpowiedniej diety?

Dieta w Hashimoto poprawia komfort życia, może też zmniejszać stan zapalny w organizmie. Dzięki diecie można unormować masę ciała, jeśli ktoś ma nadwagę lub otyłość. Ważne jest także uregulowanie gospodarki cukrowej czy stężenia cholesterolu, bo z tym pacjentki z Hashimoto często mają problem. Zmiana nawyków żywieniowych ułatwia także zajście w ciążę oraz pozwala uporać się z problemem zaparć. To wszystko są jednak działania naokoło, one nie niwelują przyczyny Hashimoto.

Dieta zwalnia przebieg choroby?

Choroby z autoagresji bywają nieprzewidywalne, to jest loteria. Rzut choroby, a także remisja, mogą pojawić się z nieznanych nam przyczyn. Zmiany w diecie poprawiają jakość życia, ale nie mogę zapewnić, że dzięki zmianom żywieniowym poprawią się parametry tarczycowe. Musimy też pamiętać, że pacjentka w trakcie zmiany diety bierze także leki wyrównujące stężenie hormonów i to one są przede wszystkim odpowiedzialne za poprawę wyników. Nie można powiedzieć – unormowały mi się hormony, bo stosuję odpowiednią dietę. Tak samo jest z przeciwciałami. Poziom charakterystycznych dla Hashimoto przeciwciał anty TPO zazwyczaj oznaczany jest tylko raz, potem lekarze rzadko zlecają ponowną ocenę tego parametru, dlatego trudno jest oceniać zmiany.

Agata Lewandowska
Internet leczy z Hashimoto. Niestety. Ja natomiast muszę powiedzieć, zgodnie z prawdą, że na chwilę obecną nie ma metody ani farmakologicznej, ani żywieniowej, która usuwa przyczynę Hashimoto i w efekcie leczy

Widać zmianę w USG tarczycy?

Obraz tarczycy również może być mylący. Tarczyca osoby z Hashimoto może nawet po kilku latach od diagnozy wyglądać całkiem dobrze, a ktoś błędnie interpretuje to jako zasługę diety. Są takie przypadki Hashimoto, gdzie bardzo trudno jest unormować hormony, a są i takie, gdzie przez wiele, wiele lat nie dzieje się nic gwałtownego, a kontrole w lekarza są tylko formalnością. Hipotetycznie dieta może zwolnić przebieg choroby, ponieważ dietą możemy zmniejszać stan zapalny. Jednak na ten moment nie mamy badań, które pozwalają jednoznacznie to potwierdzić.

Czyli wszystko zależy od indywidualnego przypadku?

Zgadza się. Zdarzają się pojedyncze przypadki badań, studium przypadku, które opisują, że zmiana diety przyniosła efekt w postaci spadku poziomu przeciwciał anty TPO. To jednak wciąż zdecydowanie za mało, by przekładać te działania na całą populację. Mogę jednak z całą pewnością powiedzieć, że większość pacjentów po wprowadzeniu zmian w diecie deklaruje, że subiektywnie czują się znacznie lepiej, mają więcej energii i chce im się chcieć! Hashimoto to choroba, nazwijmy to po imieniu, nieuleczalna, która bardzo obniża komfort życia. Dlatego nawet niewielkie zmiany są potrzebne!

Często pacjenci przychodzą z gotowymi pomysłami – chciałbym odstawić gluten, wprowadzić protokół autoimmunologiczny. Jak przebić się z głosem rozsądku, gdy co druga książka o diecie w Hashimoto obiecuje spektakularne efekty?

Większość osób szuka prawdziwej pomocy. Jak każdemu dietetykowi, zdarzały mi się przypadki pacjentów, którzy wiedzą lepiej i przychodzą do dietetyka, jak do rzemieślnika. Poproszę stół taki i taki. Często pacjenci przychodzą już wstępnie wyedukowani, bo przeczytali kilka książek oraz wszystko, co się dało w Internecie i mają już gotowe pomysły. Czasem to pacjentka z Hashimoto, która chce drastycznie schudnąć, a czasem osoba z Hashimoto, która na własną rękę odstawia gluten. Sprawę utrudnia fakt, że każdy dietetyk mówi co innego i pacjenci czują się zagubieni. Jedni eksperci są bardzo zachowawczy, inni restrykcyjni, jeszcze inni wymyślają własne metody. Brak jest oficjalnych zaleceń dotyczących diety w chorobie Hashimoto, a rozsądek i umiarkowanie nie są atrakcyjne.

Chcemy szybkich efektów i łatwych metod?

Dokładnie! Leczyć choroby też chce się szybko i łatwo, a z Hashimoto tak się nie da! Jeżeli ktoś twierdzi, że się wyleczył, bo zmienił „coś” w diecie, to jest to tylko dowód anegdotyczny. Nie warto ryzykować swoim własnym zdrowiem bazując na pojedynczej historii. Ja preferują podejście zachowawcze. Wolę udzielić kilku wskazówek, ale takich, co do których mam pewność. Bardzo ważne jest także, by słuchać człowieka, który siedzi naprzeciwko. Wiele razy zdarzyło mi się obserwować sytuacje, w których wedle oficjalnej wiedzy coś powinno zadziałać, a jednak nie działa. Wtedy trzeba szukać innego, indywidualnego podejścia np. nie 5-6 posiłków, a 4 albo 3. Nie można się zamykać na pacjenta!

Czy są produkty, które kobieta chora na Hashimoto powinna wykluczyć od razu po diagnozie?

Wbrew powszechnym opiniom nie ma takich produktów, które od razu na starcie trzeba wykluczyć, ale niektóre nawyki warto zmodyfikować. Przyznaję jednak, że w tych zaleceniach nie ma nic rewolucyjnego, nie ma magicznego składnika X, który wszystko zmienia. Tak, jak w przypadku zdrowego pacjenta, który chce zmienić dietą na zdrowszą zaczynamy od ograniczenia produktów wysokoprzetworzonych, jedzenia bogatego w cukier i sól, dań smażonych. Ważne jest, by starać się unikać produktów w puszkach oraz wyrzucić akcesoria kuchenne, które mogą mieć bisfenol A, ponieważ podejrzewa się, że związek ten może nasilać procesy autoimmunologiczne. Krótko mówiąc stawiamy na naturalność!

lekarka Małgorzata Ponikowska

No dobrze, a co potem? Jakie są kolejne kroki?

Jadłospis trzeba wymodelować tak, by pasował do konkretnej osoby. To jednak zazwyczaj wymaga dłuższej pracy, wielu spotkań i otwartości na modyfikacje, które nie zawsze okazują się skuteczne.

Agata Lewandowska
Leczyć choroby też chce się szybko i łatwo, a z Hashimoto tak się nie da! Jeżeli ktoś twierdzi, że się wyleczył, bo zmienił „coś” w diecie, to jest to tylko dowód anegdotyczny. Nie warto ryzykować swoim własnym zdrowiem bazując na pojedynczej historii

W leczeniu Hashimoto kluczowe znacznie ma wchłanianie leków, a na to dieta ma ogromny wpływ? Czego unikać, by nie zaburzać leczenia?

Przed rozpoczęciem leczenia warto dokładnie przestudiować ulotkę leku. W niej dość szczegółowo wymienione są leki, które wchłanianie hormonów mogą zaburzać. Z produktów żywnościowych, z pewnością są to kawa i herbata, produkty sojowe w których występują izoflawony oraz produkty mleczne. Wapń zarówno z mleka, jak i z suplementów pogarsza wchłanianie lewotyroksyny, czyli syntetycznego hormonu tarczycy.

To co, koniec z kawą do śniadania? Twarożek z warzywami odpada?

Produkty zaburzające wchłanianie syntetycznych hormonów tarczycy spokojnie można jeść już 2 godziny po przyjęciu leku. Ja moim pacjentkom radziłam na przykład, by nastawiły budzik na 1-1,5 godziny przed pobudką i przyjęły lek. Po pobudce jest chwila na toaletę, poranne czynności, a potem można już jeść normalne śniadanie nie martwiąc się o jego skład. Oczywiście, u osób, które po wybudzeniu nie mogą już usnąć taka metoda się nie sprawdzi – wówczas trzeba po prostu skomponować śniadanie z innych składników, a kawę czy twarożek spożyć w porze II śniadania.

stres trening

Co z suplementami i innymi lekami?

Suplementy również mogą wpływać na przyswajanie leku, dlatego zawsze o przyjmowanych suplementach powinien decydować lekarz, nie farmaceutka, nawet nie dietetyk, a tym bardziej nie pacjent! Tylko endokrynolog prowadzący dobierze suplementy tak, by leczenie przebiegało skuteczniej. Są takie leki, przy których odstęp między przyjęciem lewotyroksyny, a innych farmaceutyków powinien wynosić nawet 5 godzin. To wszystko „skleja” w całość lekarz prowadzący.

Ile warzyw krzyżowych może zjeść kobieta z Hashimoto? Czy w ogóle powinna je jeść?

To kolejna kontrowersja! Jedne źródła mówią o 1 lub 2 porcjach tygodniowo, a inne twierdzą, że tylko naprawdę duże i częste porcje mogą szkodzić tarczycy. Goitrogeny w warzywach krzyżowych wiążą jod z diety, ten jod, którego potrzebuje do pracy tarczyca. Szkopuł w tym, że Hashimoto nie wynika z niedoboru jodu. Niedobór jodu ze względu na powszechne stosowanie soli jodowanej praktycznie już w Polsce nie występuje. Mało tego, według niektórych doniesień, nadmiar jodu może nasilać przebieg Hashimoto. Wniosek z tego jest taki, że warzywa krzyżowe mogą osobom z Hashimoto bardziej pomagać niż szkodzić, także ze względu na zawartość naturalnych przeciwutleniaczy. Warto też pamiętać, że goitrogeny są lotne i część z nich „znika” w czasie gotowania w nieprzykrytym garnku. Potrzeba dalszych badań by ocenić korzyści i zagrożenia płynące ze spożycia warzyw krzyżowych, ale być może niebawem oficjalne zalecenia dotyczące ograniczenia ich spożycia się zmienią.

Co z produktami sojowymi?

Zgodnie z dostępną literaturą osoby z chorobami tarczycy powinny ograniczać produkty sojowe. Niewiele jest prac naukowych, które mówiłyby dokładnie o ile ograniczać, dlatego im mniej, tym lepiej. Oczywiście, jak ktoś zje soję raz w tygodniu to nic się nie stanie, ale jeśli ktoś je ją na co dzień – mleko sojowe, parówka sojowa, pasta do pieczywa to już może być szkodliwe i pogarszać wchłanianie leków. Na szczęście warzywa strączkowe to nie tylko soja, ale także soczewica, ciecierzyca czy fasola, które nie mają tak silnego wpływu na organizm kobiety z Hashimoto.

Kiedy warto odstawić gluten? Czy to w ogóle ma sens?

Gluten należy odstawić przede wszystkim wtedy, gdy ma się celiakię, chorobę Durhinga lub potwierdzoną alergię na gluten. Rutynowo nie wyklucza się go u osób z Hashimoto, ale choroby autoimmunologiczne lubią chodzić parami, a Hashimoto często ustawia się w parze z celiakią. Dlatego w kierunku celiakii trzeba się przebadać i to nie raz! Badanie warto powtarzać raz na 2-3 lata lub według wskazań lekarza.

Co z osobami, które twierdzą, że źle czują się po glutenie?

Zanim usunie się gluten z diety warto sprawdzić, czy przypadkiem złe samopoczucie nie wynika z innego czynnika np. z zawartości drożdży, dodatków do pieczywa, czy nietolerancji cukrów z grupy FODMAP (które występują np. w pszenicy). To może być również alergia nie na gluten, na pszenicę. Możliwości jest wiele! Katowanie się dietą bezglutenową, bo koleżanki też to robią nie ma sensu. To nie jest opłacalne ani pod kątem finansowym ani logistycznym, czy nawet emocjonalnym, bo to bardzo trudna dieta! Szczególnie bezcelowe jest częściowe ograniczanie glutenu, czyli „rano zjem dwie normalne kanapki, ale na obiad kupię bezglutenowy makaron”. Jeśli gluten szkodzi (np. z powodu celiakii) trzeba go wykluczyć w 100%, ograniczenie nic nie daje.

 

Agata Lewandowska
Zgodnie z dostępną literaturą osoby z chorobami tarczycy powinny ograniczać produkty sojowe. Niewiele jest prac naukowych, które mówiłyby dokładnie o ile ograniczać, dlatego im mniej, tym lepiej.

Szacuje się, że blisko 70% osób z Hashimoto ma nietolerancję laktozy? Jak sprawdzić czy trzeba przestawić się na produkty bez laktozy?

W literaturze naukowej rzeczywiście podkreśla się, że nietolerancja laktozy częściej występuje o osób z chorobą Hashimoto. Sprawa jest stosunkowo prosta. Nietolerancja laktozy daje silne objawy z przewodu pokarmowego. Jeśli po wypiciu szklanki zwykłego mleka pojawia się przelewanie, biegunka i ból brzucha to jest duża szansa, że mamy do czynienia właśnie z nietolerancją laktozy. Mleko bez laktozy takich objawów nie powinno wywoływać. Czasem zdarza się, że objawy nie są tak oczywiste, ale zamiast wykluczać „na wszelki wypadek” całą grupę produktów mlecznych lepiej jest zrobić wodorowy test oddechowy, który potwierdzi lub wykluczy nasze przypuszczenia. Na szczęście asortyment produktów bez laktozy jest tak szeroki, że w przypadku nietolerancji nie ma potrzeby żegnać się ze wszystkim, co mleczne.

słoik z orzechami włoskimi

Na które składniki w żywności trzeba zwrócić szczególną uwagę?

Występowaniu chorób autoimmunologicznych sprzyja powszechny w Polsce niedobór witaminy D. Dlatego warto badać jej poziom i w razie potrzeby, w porozumieniu z lekarzem wdrożyć odpowiednią suplementację. Często w kontekście Hashimoto mówi się o cynku, którego niedobór może nasilać stan zapalny czy obniżać aktywność tarczycy. Muszę jednak przyznać, że w praktyce niedobory cynku w diecie zdarzają się stosunkowo rzadko. Innym istotnym składnikiem jest też selen. Ostatnie doniesienia sugerują, że suplementacja tym składnikiem może dawać efekt w postaci spadku poziomu przeciwciał anty TPO. Jednak wciąż nie jest pewne jak długo i w jakiej dawce należy go przyjmować, by był skuteczny. Warto pamiętać, że można dostarczać selenu z ryb, owoców morza, produktów zbożowych, orzechów, pestek, kiełków oraz zarodków pszenicy. Między innymi dlatego nie warto na hura eliminować pszenicy.

Co z kwasami omega 3?

Kwasy tłuszczowe omega 3 w odpowiednich ilościach działają przeciwzapalnie. Najlepiej dostarczać ich z tłustych ryb morskich. Tłuszcz wielonienasycony z siemienia lnianego tylko w około 10% przekształca się w organizmie w kwasy DHA i EPA. Nie ma zalecenia, by w Hashimoto jeść więcej kwasów omega 3 niż, gdy się jest osobą zdrową, ale… większość z nas jada ich zbyt mało! Pamiętajmy, by jeść ryby około 2 razy w tygodniu, a na co dzień dostarczać również roślinne kwasy omega 3, których źródłem są siemię lniane, olej lniany, orzechy, olej rzepakowy.

jedzenie

Nasze czytelniczki z pewnością czekają na to pytanie. Czy w Hashimoto rzeczywiście tyje się „z powietrza”?

Przybieranie na wadze jest związane z niedoczynnością tarczycy, która może rozwijać się w wyniku Hashimoto. Przy wyrównanej niedoczynności, leczonej lewotyroksyną tempo metabolizmu teoretycznie powinno wrócić do normy. Niektóre kobiety, mimo prawidłowego leczenia mają skłonności do tycia, ale równie często zdrowe panie takie skłonności także mają. Często to nie Hashimoto jest czynnikiem decydującym, a cechy genetyczne, mniejsza ruchliwość, czy towarzyszące schorzenia i stany, takie jak zespół policystycznych jajników czy insulinooporność. Na szczęście skłonności do tycia nie oznaczają, że nie da się uzyskać prawidłowej masy ciała. Trzeba w to włożyć sporo wysiłku, ale jest to możliwe. Nie zmienia to faktu, że wśród pacjentek miałam też wiele pań z Hashimoto, które nigdy nie miały problemu z masą ciała.

Czy jesteśmy blisko opracowania oficjalnych zaleceń dotyczących diety w chorobie Hashimoto czy do tego jeszcze daleka droga?

Realnie oceniając to przed nami jeszcze długa droga! Badania nad mechanizmami działania interwencji dietetycznych trwają po kilkadziesiąt lat. Dopiero po takim czasie można formułować oficjalne zalecenia. Tymczasem o Hashimoto głośno mówi się od kilkunastu lat. Póki co dysponujemy niewielką ilością, dobrych jakościowo badań. Poza tym otwarty pozostaje temat indywidualnych reakcji i powikłań Hashimoto innymi schorzeniami. Inaczej na zmianę diety zareaguje pacjentka z Hashimoto, insulinoopornością i zespołem policystycznych jajników, inaczej osoba z Hashimoto i celiakią, a jeszcze inaczej ktoś, kto ma tylko problemy z tarczycą.

Najważniejsza jest opieka specjalisty, indywidualne podejście i duży dystans do informacji wyczytanych w Internecie.

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Przełam się

Nie daj się i przełam się! Co zrobić, kiedy nie widać efektów ćwiczeń i diety?

Ćwiczę, ale wciąż nie chudnę. Dlaczego tak się dzieje? Oto odpowiedź!

Ćwiczę, ale wciąż nie chudnę. Dlaczego tak się dzieje? Oto odpowiedź!

500 kcal mniej każdego dnia. W jaki sposób tego dokonać?

500 kcal mniej każdego dnia. W jaki sposób tego dokonać?

Czy dietą można wyleczyć chorobę Hashimoto?

Czy dietą można wyleczyć chorobę Hashimoto?

Hashimoto a koronawirus / freepik

Koronawirus a choroba Hashimoto. Czy osoby z chorą tarczycą są w grupie podwyższonego ryzyka?

Kobieta je lody

7 dietetycznych mitów. O których definitywnie możesz zapomnieć?

krewetki żródłem cynku

Cynk – rola, zapotrzebowanie, skutki niedoboru i nadmiaru, źródła

słoik z orzechami włoskimi

Masz chorą tarczycę? Zobacz, jak powinna wyglądać twoja dieta

pęczek ziół

Dlaczego diety nie działają? Oto 5 psychologicznych powodów

Patrycja Kadri /archiwum prywatne

Schudła ponad 50 kg. Patrycja Kadri opowiada o życiu z chorobą Hashimoto i insulinoopornością

kobieta obejmująca się ramionami na tle miasta

Problemy hormonalne. Ginekolog mówi, jakie są oznaki tego, że twoje hormony szaleją

Choroba Hashimoto - dieta / istock

„Istnieje takie przeświadczenie, że jak chorujemy na Hashimoto, to możemy zapomnieć o efektach odchudzania” – pisze Roksana Środa, dietetyczka

Kobieta z chorym dzieckiem - mokowiscydoza

Mukowiscydoza, czyli „choroba słonego potu”. Pediatra wyjaśnia, co powinno jeść dziecko, które się z nią zmaga

Choroba Hashimoto / istock

Choroba Hashimoto – od czego zacząć? Dietetyczka Paulina Jamrozik wyjaśnia

kobieta smażąca jedzenie

Najlepsze i najgorsze oleje. Gdzie się znajdują?

Twarz kobiety

Dieta dla skóry. Masz problemy z cerą? Przeczytaj, co powinnaś jeść

pączki

Tłusty czwartek – jak go przeżyć? Oto kilka zasad dotyczących jedzenia słodyczy

pączki

Tłusty czwartek. Jak zjeść pączka i nie przytyć? Ile pączek ma kalorii?

miska z jedzeniem

Dieta wolumeryczna – przeciwieństwo powszechnych wyobrażeń na temat diet. Na czym polega?

siatka na zakupy

Dieta powinna być dobrze przemyślana. „Odżywiaj się zdrowo, nie modnie” – apeluje dietetyczka Anna Reguła

5 prozdrowotnych ekstraktów roślinnych, które powinna znać każda kobieta

5 prozdrowotnych ekstraktów roślinnych, które powinna znać każda kobieta

Dieta owsiankowa. Jest skuteczna, ale czy bezpieczna?

dieta

5 najczęstszych błędów przy odchudzaniu

jedzenie

Choroby autoimmunologiczne. Co robić, gdy organizm atakuje sam siebie? Czy dietetyk pomoże?

Najpopularniejsze

8 rzeczy, których organizm kobiety nie wybacza po 30-tce

Sandra Kubicka

Sandra Kubicka: nigdy już nie powiem, że jestem w stu procentach zdrowa, nawet jeśli kiedyś będę czuła się lepiej

„Wyjście z toksycznego związku nie łatwe, ale jest możliwe. I trzeba to zrobić. Dla siebie”. Dr Bogdan Stelmach o niezdrowych relacjach w parze

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Co robić, aby przenieść doznania na wyższy poziom?

cynk w migdałach

Cynk – gdzie go szukać? Poznaj 5 naturalnych źródeł cynku

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

kobieta wycierająca nos

Grypa hiszpanka – przyczyny i objawy. Historia największej pandemii na świecie

Mama zakleja plaster dziekcu. Na zdjeciu widoczne dłonie na drewnianym stole

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

Kobieta trzymająca się za plecy na dole z powodu bólu pleców

Co oznacza ból pleców na dole i jakie podjąć leczenie, by go uśmierzyć?

kobieta z bólem zęba

Ropień zęba – domowe sposoby na opuchliznę

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

kobieta, leżąca na łóżku, z bolącym brzuchem

Jak rozpoznać zakażenie owsikami? Czy pasożytów można pozbyć się domowymi sposobami?

Ropiejące oczy kobiety

Ropiejące oczy u dzieci i dorosłych – przyczyny i metody leczenia

sen

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

kobieta trzymająca się obiema rękami z okolice mostka

Co oznacza ból w mostku? Charakter i różne przyczyny dolegliwości