Kręgosłup

Kręgosłup to centralny element układu szkieletowego człowieka, stanowiący podporę dla układu ruchu, chroniący jednocześnie rdzeń kręgowy. Kręgosłup zbudowany jest z kręgów kostnych, połączonych w jeden ruchomy narząd przy pomocy sieci struktur włóknistych, mięśniowych i nerwowych.

Zdrowy kręgosłup pracuje w trzech płaszczyznach, a fizjologiczne krzywizny wyznaczają jego charakterystyczny kształt litery S w projekcji bocznej. Wszelkie choroby kręgosłupa mogą zaburzać jego budowę i pogarszać jakość funkcjonowania. Leczenie kręgosłupa zazwyczaj jest długotrwałe i wielowymiarowe, często wspierane zabiegami inwazyjnymi.

Kręgosłup człowieka

Kręgosłup to centralnie położony narząd podporowy człowieka. Stanowi element układu szkieletowego w postaci pionowej osi kręgów kostnych, połączonych ze sobą siecią struktur mięśniowo-włóknistych. Rozciąga się od nasady czaszki aż do miednicy. U dorosłego człowieka stanowi blisko 40–45% długości całkowitej ciała. W skład kręgosłupa wchodzą:

  • kręgi, czyli 33–34 elementy kostne, połączone krążkami międzykręgowymi i stawami międzywyrostkowymi (z czego pierwszy kręg jest oparciem dla głowy i umożliwia jej ruchomość, ). Kręgi tworzą następujące odcinki kręgosłupa: odcinek szyjny – 7 kręgów, odcinek piersiowy – 12 kręgów, odcinek lędźwiowy – 5 kręgów, odcinek krzyżowy – 5 kręgów i odcinek guziczny, zwany ogonowym – 4–5 kręgów zrośniętych w jedną kość,
  • grupy mięśniowe, odpowiadające za statyczne i dynamiczne funkcje kręgosłupa;
  • układ nerwowy, czyli rdzeń i korzenie nerwowe biegnące w kanale kręgowym.

Budowa kręgosłupa

Wszystkie elementy kręgosłupa układają się pod odpowiednimi kątami względem siebie, tworząc naturalne krzywizny:

  • kifozę, czyli paraboliczne wygięcie odcinka kręgosłupa, kształtem przypominające literę C, ze szczytem łuku skierowanym w stronę grzbietową. Zdrowy kręgosłup ma kifozę w odcinku piersiowym i krzyżowym;
  • lordozę, czyli łukowate wygięcie kręgosłupa w kierunku brzusznym. Prawidłowo ukształtowany kręgosłup ma lordozę w odcinku szyjnym i lędźwiowym.

Kręgosłup oglądany w płaszczyźnie czołowej tworzy linię prostą, w strzałkowej z kolei fizjologiczne krzywizny nadają mu kształt litery S. Wypadkowa krzywizn kręgosłupa pokrywa się z pionem, dzięki czemu człowiek może przybrać postawę prostą.

Patologiczne procesy zachodzące w obrębie kręgosłupa lub wpływające na jego konstrukcję pośrednio mogą przyczynić się do zaburzenia jego budowy i rozwinięcia się skrzywienia kręgosłupa. Najbardziej powszechną wadą kręgosłupa jest skolioza. Krzywy kręgosłup wiąże się z zaburzeniem jego pracy, osłabieniem wydolności układów wewnętrznych organizmu, a także układu ruchu.

Kręgi kręgosłupa połączone są chrząstkozrostem, czyli krążkami międzykręgowymi, zwanymi potocznie dyskami, dzięki czemu kręgosłup może pracować w płaszczyznach bocznej, strzałkowej i poprzecznej. Cała konstrukcja kręgosłupa człowieka stabilizowana i wzmacniana jest przez więzozrosty.

Największy zakres ruchomości wykazuje kręgosłup szyjny, pozwalający na ruchy głowy, najmniejszy zaś kręgosłup piersiowy.

Jakie funkcje pełni kręgosłup?

Kręgosłup pełni szereg funkcji motorycznych, m.in.:

  • utrzymuje konstrukcję szkieletu, stanowi stały punkt odniesienia dla kończyn i głowy, jest miejscem licznych przyczepów mięśni i narządów wewnętrznych;
  • pełni funkcje ochronne rdzenia kręgowego i korzeni nerwów obwodowych;
  • zapewnia równowagę, amortyzację wstrząsów i stabilizację sylwetki dzięki krzywiznom, zwiększającym odporność na obciążenia, oraz kościom – masywnej krzyżowej i guzicznej, stanowiącym podstawę kręgosłupa i będącym zarazem największym amortyzatorem organizmu, niwelującym wysokoenergetyczne obciążenia w osi pionowej, jak np. skoki czy bieg, i rozpraszającym wstrząsy na kości miednicy, obręcz biodrową oraz okoliczne mięśnie;
  • integruje i koordynuje poszczególne układy i narządy organizmu z centralnym układem nerwowym, odpowiada za odbiór i przesyłanie bodźców nerwowych, stymuluje reakcje zachodzące pomiędzy poszczególnymi narządami;
  • umożliwia wykonywanie globalnych ruchów sylwetką, takich jak skłony do przodu, do tyłu, na boki oraz skręty tułowia.

Choroby kręgosłupa

Ze względu na wielofunkcyjność kręgosłup narażony jest na wiele schorzeń, zaburzeń i patologii. Do najczęściej diagnozowanych chorób kręgosłupa należą m.in.: zwyrodnienie kręgosłupa, skolioza i wady postawy, uszkodzenia i choroby krążków międzykręgowych oraz zespoły korzeniowe. Rehabilitacja kręgosłupa często jest niezbędna w powrocie do zdrowia lub ograniczenia postępu choroby. W zaawansowanych patologiach degeneracyjnych i destabilizujących konstrukcję kręgosłupa prowadzi się leczenie operacyjne, przywracające anatomiczne struktury kostne i więzadłowo-stawowe.

Najnowsze