Przejdź do treści

Kortyzol – norma i stany alarmowe. Czym jest hormon stresu?

zestresowana kobieta w pracy
Źródło: StockAdobre Fot. Kaspars Grinvalds
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Zgaga? Refluks? Wzdęcia? Poznaj 5 produktów, których nie lubi twój żołądek
Ćwiczenia oddechowe na trawienie
Ćwiczenia oddechowe na trawienie. Kasia Bem pokazuje, jak dobrze je wykonać
Muffiny z rabarbarem i glazurą tahini
10 wegetariańskich źródeł żelaza
Wrzody żołądka – jak wyglądają objawy? Wyjaśnia gastroenterolog

Normy kortyzolu, czyli hormonu stresu mogą wahać się dobowo. Największe stężenie kortyzolu występuje wczesnym rankiem tuż po przebudzeniu, a najmniejsze późnym wieczorem. Podwyższone lub obniżone stężenie kortyzolu we krwi może wskazywać na wiele poważnych chorób, takich jak rak tarczycy lub płuc, a także choroba Addisona.

Nasze teksty zawsze konsultujemy z najlepszymi specjalistami

Agnieszka Widera
lekarz

Norma kortyzolu we krwi oscyluje w granicach stężenia między 80µg a 120 µg na dobę. Poziom hormonu stresu zmienia się jednak dobowo i powinno być to uwzględnione podczas pobierania krwi do analizy. Hormon ten produkowany jest w nadnerczach, a mówiąc ściślej w ich korze. Produkcja kortyzolu kontrolowana jest przez hormon adrenokortykotropowy (ACTH), który wydzielany jest dzięki przysadce mózgowej.

Rola kortyzolu w organizmie

Kortyzol uwalniany jest w dużych ilościach głównie w sytuacjach stresowych. Nagłe podwyższenie jego stężenia przyczynia się do skoku glukozy we krwi, co dostarcza organizmowi większych pokładów energii. Dzięki uwalnianiu kortyzolu zwiększa się również poziom adrenaliny, dzięki któremu człowiek lepiej radzi sobie w sytuacji stresowej. Jest to naturalna reakcja organizmu. Dodatkowo, kortyzol ma wpływ na gospodarkę białkową, węglowodanową, tłuszczową oraz wodno-elektrolitową.

Zaburzenia wydzielania kortyzolu

Medycznymi wskazaniami do badania krwi i sprawdzenia poziomu kortyzolu jest podejrzenie przez lekarza m.in. zespołu Cushinga. Objawami, które mogą niepokoić, są chociażby częste zmiany i zaburzenia nastroju, zwiększone ciśnienie tętnicze, odkładanie się tkanki tłuszczowej w okolicy szyi i twarzy (tzw. podwójne podbródki), u kobiet zaburzenie miesiączkowania, zmniejszone libido, problemy ze snem lub epizody depresyjne. Na poziom kortyzolu poniżej normy mogą wskazywać takie symptomy jak: ogólne osłabienie, szybkie męczenie się oraz obniżenie ciśnienia tętniczego.

Badanie poziomu kortyzolu i weryfikacja z normami musi odbyć się w ściśle określonych warunkach. Krew z żyły łokciowej lub mocz należy oddać rano i być na czczo (nie należy jeść przez 8 godzin poprzedzających badanie). Aby wynik był wiarygodny, badanie powinno być wykonane kilka razy dziennie. Na kilka dni przed pobraniem należy ograniczyć do minimum stres oraz odstawić alkohol. O ile jest to możliwe, zaleca się także odstawienie leków, które mogą wpłynąć na stężenie kortyzolu.

Poziom kortyzolu powyżej normy może świadczyć o kilku poważnych zaburzeniach, takich jak nowotwór płuc lub tarczycy, gruczolak przysadki lub guz nadnerczy. Niekiedy zbyt duży poziom kortyzolu może być rezultatem zbyt długiego przyjmowania glikokortykosteroidów lub przewlekłych stanów stresowych, epizodów depresji, a nawet anoreksji. Z kolei poziom kortyzolu poniżej normy może informować o niedoczynności kory nadnerczy, czyli chorobie Addisona. Schorzenie to objawia się nie tylko osłabieniem mięśni, wyniszczeniem całości organizmu i niskim ciśnieniem, ale i wymiotami, gorączką i napadowymi bólami brzucha. Niski poziom kortyzolu może także wskazywać na gruźlicę lub choroby autoimmunologiczne.

Zobacz także

Dobowe normy kortyzolu

W warunkach fizjologicznych dobowe wahanie poziomu kortyzolu przedstawia się następująco:

  • godzina 8:00–12:00 -> 5–25 µg/dl
  • godzina 12:00–20:00 -> 5–15 µg/dl
  • godzina 20:00–8:00 -> około 10 µg/dl

Należy jednak podkreślić, że przedstawione powyżej normy są jedynie wartościami uogólnionymi, a ich rzeczywisty poziom jest kwestią osobniczą. Interpretację wyników należy pozostawić lekarzowi. Tylko on jest upoważniony do diagnozy i wyznaczenia określonego leczenia, jeśli wyniki znacznie odbiegać będą od normy.

Naturalne kontrolowanie poziomu kortyzolu

Kontrolowanie wydzielania poziomu kortyzolu może być trudne, jednakże istnieją pewne sprawdzone metody walki ze stresem. Ponieważ stres znacząco wpływa na wydzielanie kortyzolu, szczególnie pomocne w jego regulowaniu są techniki oddychania i ćwiczenia relaksacyjne. Należy pamiętać o regularnym kładzeniu się spać, najlepiej o tych samych porach. Sen powinien trwać przynajmniej 6–7 godzin. Zbyt krótki lub zbyt długi sen przyczynia się do wahań poziomu kortyzolu. Regularne uczęszczanie na zajęcia z jogi, nauka relaksacyjnego oddychania oraz medytacja to najlepsze metody na walkę ze stresem. Nie bez znaczenia pozostaje także dieta, która powinna być lekka, a posiłki spożywane regularnie. Spożywanie ciężkostrawnego jedzenia przed snem doprowadza do jego zaburzeń, co przekłada się na podwyższony poziom kortyzolu.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Lekarz nakładający na plecy kobiety pijawkę, w celu wykonania hirudoterapii

W jakim celu wykonuje się hirudoterapię? Szanse i zagrożenia związane z leczeniem pijawkami lekarskimi

Kobieta na zabiegu peelingiem enzymatycznym

Jak działa peeling enzymatyczny? Efekty, przebieg zabiegu, wskazania i przeciwwskazania

Dwójka lekarzy wykonuje sedacje pacjentowi

Na czym polega sedacja i w jakim celu się ją stosuje? Rodzaje, bezpieczeństwo i wskazania do sedacji

Kobieta na zabiegu osoczem bogatopłytkowym

Leczenie osoczem bogatopłytkowym – wszechstronne zastosowanie i efekty preparatu krwiopochodnego

Dziewczyna uzależniona od komputera

Uzależnienie od komputera i Internetu u dzieci i młodzieży – objawy i sposoby leczenia

kobieta zasłania twarz przed światłem słonecznym z powodu światłowstrętu

Światłowstręt – objawy i leczenie nadwrażliwości oczu. Skąd bierze się światłowstręt?

Chłopiec na hamaku wymagający terapii behawioralnej

Terapia behawioralna – historia i charakterystyka. Na czym polega jej skuteczność?

Kobieta siedząca pod ścianą i cierpiąca na hipernatermię

Jak powstaje hipernatremia? Przyczyny, objawy i leczenie choroby

Krew pobrana do fiolki do badania LDH

LDH – czym jest ten wskaźnik i o czym mówi jego wysoki poziom?

Krew we fiolce pobrana do badania AspAT

AspAT – czym zajmuje się ten enzym i w jakim celu bada się jego poziom?

Kobieta pod zabiegu mikrodermabrazji

Mikrodermabrazja – na czym polega ten zabieg i czy jest skuteczny?

Kobieta cierpiąca na przerost nadnerczy

Czym jest i jak się objawia wrodzony przerost nadnerczy? Konsekwencje schorzenia

Kobieta odczuwająca skutki wstrząsu kardiogennego

Wstrząs kardiogenny – objawy, postępowanie i leczenie w stanie zagrożenia życia

Kobieta wykonująca resuscytację na manekinie

Resuscytacja krążeniowo-oddechowa – na czym polega i jak ją prawidłowo wykonać?

Kobieta w ciąży siedząca na kanapie i stresująca się

Stres w ciąży – czy ma negatywny wpływ na rozwój dziecka?

Dziecko trzyma się za ucho z powodu bólu

Jak postępować w przypadku bólu ucha? Jak uśmierzyć ból?

Starsza kobieta z ryzykiem raka skóry

Rak skóry – rodzaje, objawy i leczenie nowotworu. Jaka jest przyczyna zmian?

Lekarka badająca mężczyznę chorego na Zespół Conna

Zespół Conna – przyczyny i objawy hiperaldosteronizmu. Hiperaldosteronizm pierwotny i wtórny

Krwinki zmierzające w stronę aglutencji

Aglutynacja – na czym polega ten proces i do czego się go wykorzystuje?

Kobieta trzymająca się za szyję z powodu mioklonii

Mioklonie – czym są, jakie są ich przyczyny i objawy? Czy mioklonie świadczą o chorobie?

Kobieta na konsultacji u lekarza w sprawie ozonoterapii

Ozonoterapia – czym jest ta metoda? Przy jakich schorzeniach jest zalecana terapia ozonowa?

Lekarz przeprowadzający toksykologię

Toksykologia – czym się zajmuje? Dlaczego warto badać właściwości substancji toksycznych?

Kobieta z objawem Chełmońskiego, trzymająca się za ramię z powodu skurczu

Objaw Chełmońskiego – czym jest i w jakim celu stosują go medycy?

Kobieta o osobowości schizoidalnej, czytająca książkę

Osobowość schizoidalna – podłoże, objawy i leczenie. Na czym polega zaburzenie?