Przejdź do treści

Kortyzol – norma i stany alarmowe. Czym jest hormon stresu?

zestresowana kobieta w pracy
Źródło: StockAdobre Fot. Kaspars Grinvalds
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
„Jestem chuda. Nie znoszę tego słowa, tak jak przez większość życia nie akceptowałam, że taka jestem”. Joanna Osyda szczerze o swojej wadze
Warsztaty milczenia. Kasia Bem tłumaczy, jak działa potęga ciszy
Shinrin yoku. Japońska kąpiel, która koi człowieka
Dieta Dukana. Zdrowa czy nie?
Dieta Dukana. Zdrowa? Niekoniecznie. Co o niej mówi dietetyczka?
Sandra Kubicka o swojej chorobie: Dzisiaj mijają 2 miesiące odkąd dowiedziałam się, że mam PCOS. Efekty? Da się? DA SIĘ!

Normy kortyzolu, czyli hormonu stresu mogą wahać się dobowo. Największe stężenie kortyzolu występuje wczesnym rankiem tuż po przebudzeniu, a najmniejsze późnym wieczorem. Podwyższone lub obniżone stężenie kortyzolu we krwi może wskazywać na wiele poważnych chorób, takich jak rak tarczycy lub płuc, a także choroba Addisona.

Nasze teksty zawsze konsultujemy z najlepszymi specjalistami

Agnieszka Widera
lekarz

Norma kortyzolu we krwi oscyluje w granicach stężenia między 80µg a 120 µg na dobę. Poziom hormonu stresu zmienia się jednak dobowo i powinno być to uwzględnione podczas pobierania krwi do analizy. Hormon ten produkowany jest w nadnerczach, a mówiąc ściślej w ich korze. Produkcja kortyzolu kontrolowana jest przez hormon adrenokortykotropowy (ACTH), który wydzielany jest dzięki przysadce mózgowej.

Rola kortyzolu w organizmie

Kortyzol uwalniany jest w dużych ilościach głównie w sytuacjach stresowych. Nagłe podwyższenie jego stężenia przyczynia się do skoku glukozy we krwi, co dostarcza organizmowi większych pokładów energii. Dzięki uwalnianiu kortyzolu zwiększa się również poziom adrenaliny, dzięki któremu człowiek lepiej radzi sobie w sytuacji stresowej. Jest to naturalna reakcja organizmu. Dodatkowo, kortyzol ma wpływ na gospodarkę białkową, węglowodanową, tłuszczową oraz wodno-elektrolitową.

Zaburzenia wydzielania kortyzolu

Medycznymi wskazaniami do badania krwi i sprawdzenia poziomu kortyzolu jest podejrzenie przez lekarza m.in. zespołu Cushinga. Objawami, które mogą niepokoić, są chociażby częste zmiany i zaburzenia nastroju, zwiększone ciśnienie tętnicze, odkładanie się tkanki tłuszczowej w okolicy szyi i twarzy (tzw. podwójne podbródki), u kobiet zaburzenie miesiączkowania, zmniejszone libido, problemy ze snem lub epizody depresyjne. Na poziom kortyzolu poniżej normy mogą wskazywać takie symptomy jak: ogólne osłabienie, szybkie męczenie się oraz obniżenie ciśnienia tętniczego.

Badanie poziomu kortyzolu i weryfikacja z normami musi odbyć się w ściśle określonych warunkach. Krew z żyły łokciowej lub mocz należy oddać rano i być na czczo (nie należy jeść przez 8 godzin poprzedzających badanie). Aby wynik był wiarygodny, badanie powinno być wykonane kilka razy dziennie. Na kilka dni przed pobraniem należy ograniczyć do minimum stres oraz odstawić alkohol. O ile jest to możliwe, zaleca się także odstawienie leków, które mogą wpłynąć na stężenie kortyzolu.

Poziom kortyzolu powyżej normy może świadczyć o kilku poważnych zaburzeniach, takich jak nowotwór płuc lub tarczycy, gruczolak przysadki lub guz nadnerczy. Niekiedy zbyt duży poziom kortyzolu może być rezultatem zbyt długiego przyjmowania glikokortykosteroidów lub przewlekłych stanów stresowych, epizodów depresji, a nawet anoreksji. Z kolei poziom kortyzolu poniżej normy może informować o niedoczynności kory nadnerczy, czyli chorobie Addisona. Schorzenie to objawia się nie tylko osłabieniem mięśni, wyniszczeniem całości organizmu i niskim ciśnieniem, ale i wymiotami, gorączką i napadowymi bólami brzucha. Niski poziom kortyzolu może także wskazywać na gruźlicę lub choroby autoimmunologiczne.

Zobacz także

Dobowe normy kortyzolu

W warunkach fizjologicznych dobowe wahanie poziomu kortyzolu przedstawia się następująco:

  • godzina 8:00–12:00 -> 5–25 µg/dl
  • godzina 12:00–20:00 -> 5–15 µg/dl
  • godzina 20:00–8:00 -> około 10 µg/dl

Należy jednak podkreślić, że przedstawione powyżej normy są jedynie wartościami uogólnionymi, a ich rzeczywisty poziom jest kwestią osobniczą. Interpretację wyników należy pozostawić lekarzowi. Tylko on jest upoważniony do diagnozy i wyznaczenia określonego leczenia, jeśli wyniki znacznie odbiegać będą od normy.

Naturalne kontrolowanie poziomu kortyzolu

Kontrolowanie wydzielania poziomu kortyzolu może być trudne, jednakże istnieją pewne sprawdzone metody walki ze stresem. Ponieważ stres znacząco wpływa na wydzielanie kortyzolu, szczególnie pomocne w jego regulowaniu są techniki oddychania i ćwiczenia relaksacyjne. Należy pamiętać o regularnym kładzeniu się spać, najlepiej o tych samych porach. Sen powinien trwać przynajmniej 6–7 godzin. Zbyt krótki lub zbyt długi sen przyczynia się do wahań poziomu kortyzolu. Regularne uczęszczanie na zajęcia z jogi, nauka relaksacyjnego oddychania oraz medytacja to najlepsze metody na walkę ze stresem. Nie bez znaczenia pozostaje także dieta, która powinna być lekka, a posiłki spożywane regularnie. Spożywanie ciężkostrawnego jedzenia przed snem doprowadza do jego zaburzeń, co przekłada się na podwyższony poziom kortyzolu.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

najlepsza pora dnia

Najlepsza pora dnia na zdrowy nawyk to…

Migrena na talerzu. Czego nie jeść, by uniknąć bólu głowy?

„W pierwszej kolejności pobiera się serce, następnie płuca, wątrobę, trzustkę i na końcu nerki”. Panna Chirurg, czyli dziewczyna przy stole operacyjnym, opowiada jak wygląda procedura przeszczepiania

kobieta ucząca się reanimacji

Reanimacja a resuscytacja. Jaka jest różnica? Jak je przeprowadzić?

kobieta w stanie lękowym

Stany lękowe – jak i dlaczego powstają? Pokonywanie lęku

Jak pomóc, gdy ktoś się zadławi?

10 pytań o chorą tarczycę. Sprawdź, czy wszystko o niej wiesz

Kobieta w szpitalu

7 faktów o zaburzeniach krzepliwości krwi, które trzeba znać

Biegacz ze zdjętymi butami sportowymi i skręconą kostką siedzi na ziemi

Objawy i sposoby leczenia skręconej kostki

kobieta na ćwiczeniach

Tiki nerwowe – jakie są przyczyny, rodzaje i objawy powtarzalnych ruchów mięśni?

Dziewczyna z długimi włosami, uśmiecha się i pokazuje język

Co można wyczytać z języka? Kolor, nalot i faktura mówią dużo o twoim stanie zdrowia

ilustracja przedstawiająca neuroprzekaźniki

Rola neuroprzekaźników w poprawnym funkcjonowaniu organizmu

ilustracja ukazująca leukocyty

Co to są leukocyty? Funkcje białych krwinek oraz przyczyny ich nieprawidłowych wyników

kobieta cierpiąca na leukoplakię otwiera usta

Leukoplakia – jakie czynniki predysponują do jej powstania? Czym jest stan przedrakowy?

lekarz przeprowadzający badania genetyczne

Jak przebiegają badania genetyczne i jakie choroby pozwalają wykryć?

Neurolog omawia z pacjentką wyniki badań

Neurolog, czyli specjalista od schorzeń i chorób układu nerwowego. Jakie dokładnie leczy choroby?

różne rodzaje opatrunków w postaci plastrów i bandaża

Opatrunki – rodzaje, wskazania oraz sposób doboru odpowiedniego środka

Wykonywanie badania elektromiograficznego

Badanie EMG – elektromiografia. Jak wygląda badanie i jakie są wskazania?

Zabieg wstrzykiwania toksyny botulinowej

Toksyna botulinowa w praktyce neurologicznej oraz kosmetologii

Pływające bakterie na odporność

Co to jest immunologia i jakie są jej rodzaje? Badania immunologiczne w diagnostyce

kobieta leży na stole do masażu i korzysta z talasoterapii

Talasoterapia – co to jest i jak działa? Czy zabiegi talasoterapii są skuteczne?

leki psychotropowe w postaci tabletek wysypane na stół

Działanie leków psychotropowych. Przebieg leczenia, skutki uboczne, efekty

Badanie psychologiczne u psychologa

Jak wyglądają badania psychologiczne kierowców oraz w wojsku?

kobieta cierpiąca na abulię spogląda z balkonu na ulicę

Abulia jako przykład zaburzeń woli i aktywności złożonej