Przejdź do treści

Kortyzol – norma i stany alarmowe. Czym jest hormon stresu?

zestresowana kobieta w pracy
Źródło: StockAdobre Fot. Kaspars Grinvalds
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
10 rzeczy, które możesz zrobić, aby łatwiej osiągnąć orgazm
Orgazm? Proszę bardzo! Poznaj 10 sposobów, aby łatwiej go osiągnąć
zakochana para
„Nieszczerość tylko pozornie oszczędza komuś przykrości. W rzeczywistości dostarcza jej w nadmiarze, ale z opóźnionym zapłonem”. O szczerości w relacjach rozmawiamy z psycholog Katarzyną Łapińską
Desery
Szefowie kuchni kontra rak piersi. Pink Pudding Challenge promuje zdrowe jedzenie i zapobiega nowotworom
młoda kobieta w czarnych ciuchach stoi na scenie podczas konferencji tedx
„Rak szyjki macicy jest winą chorej” – mocne słowa artystki, której choroba zmieniła życie
„Cała prawda o programie SZMATA 4+” – obrzydliwy mem, który uderza we wszystkie matki

Normy kortyzolu, czyli hormonu stresu mogą wahać się dobowo. Największe stężenie kortyzolu występuje wczesnym rankiem tuż po przebudzeniu, a najmniejsze późnym wieczorem. Podwyższone lub obniżone stężenie kortyzolu we krwi może wskazywać na wiele poważnych chorób, takich jak rak tarczycy lub płuc, a także choroba Addisona.

Nasze teksty zawsze konsultujemy z najlepszymi specjalistami

Agnieszka Widera
lekarz

Norma kortyzolu we krwi oscyluje w granicach stężenia między 80µg a 120 µg na dobę. Poziom hormonu stresu zmienia się jednak dobowo i powinno być to uwzględnione podczas pobierania krwi do analizy. Hormon ten produkowany jest w nadnerczach, a mówiąc ściślej w ich korze. Produkcja kortyzolu kontrolowana jest przez hormon adrenokortykotropowy (ACTH), który wydzielany jest dzięki przysadce mózgowej.

Rola kortyzolu w organizmie

Kortyzol uwalniany jest w dużych ilościach głównie w sytuacjach stresowych. Nagłe podwyższenie jego stężenia przyczynia się do skoku glukozy we krwi, co dostarcza organizmowi większych pokładów energii. Dzięki uwalnianiu kortyzolu zwiększa się również poziom adrenaliny, dzięki któremu człowiek lepiej radzi sobie w sytuacji stresowej. Jest to naturalna reakcja organizmu. Dodatkowo, kortyzol ma wpływ na gospodarkę białkową, węglowodanową, tłuszczową oraz wodno-elektrolitową.

Zaburzenia wydzielania kortyzolu

Medycznymi wskazaniami do badania krwi i sprawdzenia poziomu kortyzolu jest podejrzenie przez lekarza m.in. zespołu Cushinga. Objawami, które mogą niepokoić, są chociażby częste zmiany i zaburzenia nastroju, zwiększone ciśnienie tętnicze, odkładanie się tkanki tłuszczowej w okolicy szyi i twarzy (tzw. podwójne podbródki), u kobiet zaburzenie miesiączkowania, zmniejszone libido, problemy ze snem lub epizody depresyjne. Na poziom kortyzolu poniżej normy mogą wskazywać takie symptomy jak: ogólne osłabienie, szybkie męczenie się oraz obniżenie ciśnienia tętniczego.

Badanie poziomu kortyzolu i weryfikacja z normami musi odbyć się w ściśle określonych warunkach. Krew z żyły łokciowej lub mocz należy oddać rano i być na czczo (nie należy jeść przez 8 godzin poprzedzających badanie). Aby wynik był wiarygodny, badanie powinno być wykonane kilka razy dziennie. Na kilka dni przed pobraniem należy ograniczyć do minimum stres oraz odstawić alkohol. O ile jest to możliwe, zaleca się także odstawienie leków, które mogą wpłynąć na stężenie kortyzolu.

Poziom kortyzolu powyżej normy może świadczyć o kilku poważnych zaburzeniach, takich jak nowotwór płuc lub tarczycy, gruczolak przysadki lub guz nadnerczy. Niekiedy zbyt duży poziom kortyzolu może być rezultatem zbyt długiego przyjmowania glikokortykosteroidów lub przewlekłych stanów stresowych, epizodów depresji, a nawet anoreksji. Z kolei poziom kortyzolu poniżej normy może informować o niedoczynności kory nadnerczy, czyli chorobie Addisona. Schorzenie to objawia się nie tylko osłabieniem mięśni, wyniszczeniem całości organizmu i niskim ciśnieniem, ale i wymiotami, gorączką i napadowymi bólami brzucha. Niski poziom kortyzolu może także wskazywać na gruźlicę lub choroby autoimmunologiczne.

Zobacz także

Dobowe normy kortyzolu

W warunkach fizjologicznych dobowe wahanie poziomu kortyzolu przedstawia się następująco:

  • godzina 8:00–12:00 -> 5–25 µg/dl
  • godzina 12:00–20:00 -> 5–15 µg/dl
  • godzina 20:00–8:00 -> około 10 µg/dl

Należy jednak podkreślić, że przedstawione powyżej normy są jedynie wartościami uogólnionymi, a ich rzeczywisty poziom jest kwestią osobniczą. Interpretację wyników należy pozostawić lekarzowi. Tylko on jest upoważniony do diagnozy i wyznaczenia określonego leczenia, jeśli wyniki znacznie odbiegać będą od normy.

Naturalne kontrolowanie poziomu kortyzolu

Kontrolowanie wydzielania poziomu kortyzolu może być trudne, jednakże istnieją pewne sprawdzone metody walki ze stresem. Ponieważ stres znacząco wpływa na wydzielanie kortyzolu, szczególnie pomocne w jego regulowaniu są techniki oddychania i ćwiczenia relaksacyjne. Należy pamiętać o regularnym kładzeniu się spać, najlepiej o tych samych porach. Sen powinien trwać przynajmniej 6–7 godzin. Zbyt krótki lub zbyt długi sen przyczynia się do wahań poziomu kortyzolu. Regularne uczęszczanie na zajęcia z jogi, nauka relaksacyjnego oddychania oraz medytacja to najlepsze metody na walkę ze stresem. Nie bez znaczenia pozostaje także dieta, która powinna być lekka, a posiłki spożywane regularnie. Spożywanie ciężkostrawnego jedzenia przed snem doprowadza do jego zaburzeń, co przekłada się na podwyższony poziom kortyzolu.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy

Zainteresują cię również:

Tabletki na drewnianej dużej łyżce

Neuroleptyki – wskazania, rodzaje oraz działanie leków przeciwpsychotycznych. Jakie zaburzenia się nimi leczy?

Olulista wykonuje pacjentce badanie okulistyczne

Zwyrodnienie plamki żółtej – przyczyny i objawy. Jak wygląda leczenie schorzenia?

Lekarz pokazuje mężczyźnie zdjęcie rentgenowskie kręgoslupa

Zwyrodnienie kręgosłupa – obraz choroby, przyczyny i leczenie. Jakimi ćwiczeniami można spowolnić rozwój choroby?

Wykrzywione dłonie starszej kobiety

Jak wygląda choroba zwyrodnieniowa stawów, czyli osteoartroza wielostawowa, gonartroza, koksartroza i inne

Kobieta w szarej bluzce leży na łóżku z termoforem

Jaka jest przyczyna tworzenia się skrzepów podczas okresu i o czym to świadczy? Czy okres ze skrzepami jest groźny?

Kobieta stoi przed lustrem i trzyma się jedną ręką za skroń, a drugą pod okiem

Neuropatia obwodowa – jakie są jej przyczyny i objawy? Leczenie obwodowych bólów neuropatycznych

Lekarka oglądająca zdjęcie roentgenowskie płuc.

Co to jest niedodma płuc? Objawy, diagnostyka obrazowa, leczenie. Czynniki zwiększające ryzyko wystąpienia

oko kobiety wpisane w różne algorytmy

Irydologia, czyli czytanie zdrowia z oczu. Na czym polega ta metoda i gdzie wykonać takie badanie?

Kobieta cierpiąca na otosklerozę podczas badania laryngologicznego.

Otoskleroza – leczenie operacyjne i zachowawcze, objawy choroby

Kobieta odczuwająca szum w głowie trzyma się za skronie.

Co oznacza ciągły szum w głowie? Przyczyny i postępowanie lecznicze

Dwóch lekarzy za pomocą przyrządów chirurgicznych wykonuje operację

Osteotomia – w czym kryje się sekret zabiegu chirurgicznego? Jakie są wskazania do rekonstrukcji kości i stawów?

Lekaż badający dłoń pokrytą brodawkami płaskimi.

Czym są brodawki płaskie? Jakie są przyczyny powstawania oraz jakie są sposoby ich leczenia?