Przejdź do treści

Kortyzol – norma i stany alarmowe. Czym jest hormon stresu?

zestresowana kobieta w pracy
Źródło: StockAdobre Fot. Kaspars Grinvalds
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Kolejki do lekarza, a w nich awanturujący się pacjenci. Autorka bloga Mama i stetoskop opowiada, jak to wygląda od kuchni
Cynthia Nixon, "Be a Lady They Said"
„Bądź damą, mówili”. Poruszający film „Girls. Girls. Girls. Magazine” o wymaganiach wobec kobiet
Wypadanie włosów po ciąży / ArthurHidden/Freepik
Wypadanie włosów po ciąży. Kiedy to poważny problem, którego nie możemy bagatelizować?
Ćwiczenia na pośladki – dlaczego warto je wykonywać? Tłumaczy fizjoterapeutka Gosia Włodarczyk
Gdy kobieta staje się przedmiotem, a gwałt wydaje się romantyczny
„365 dni”: gdy kobieta staje się przedmiotem, a gwałt wydaje się romantyczny

Normy kortyzolu, czyli hormonu stresu mogą wahać się dobowo. Największe stężenie kortyzolu występuje wczesnym rankiem tuż po przebudzeniu, a najmniejsze późnym wieczorem. Podwyższone lub obniżone stężenie kortyzolu we krwi może wskazywać na wiele poważnych chorób, takich jak rak tarczycy lub płuc, a także choroba Addisona.

Nasze teksty zawsze konsultujemy z najlepszymi specjalistami

Agnieszka Widera
lekarz

Norma kortyzolu we krwi oscyluje w granicach stężenia między 80µg a 120 µg na dobę. Poziom hormonu stresu zmienia się jednak dobowo i powinno być to uwzględnione podczas pobierania krwi do analizy. Hormon ten produkowany jest w nadnerczach, a mówiąc ściślej w ich korze. Produkcja kortyzolu kontrolowana jest przez hormon adrenokortykotropowy (ACTH), który wydzielany jest dzięki przysadce mózgowej.

kortyzol

Rola kortyzolu w organizmie

Kortyzol uwalniany jest w dużych ilościach głównie w sytuacjach stresowych. Nagłe podwyższenie jego stężenia przyczynia się do skoku glukozy we krwi, co dostarcza organizmowi większych pokładów energii. Dzięki uwalnianiu kortyzolu zwiększa się również poziom adrenaliny, dzięki któremu człowiek lepiej radzi sobie w sytuacji stresowej. Jest to naturalna reakcja organizmu. Dodatkowo, kortyzol ma wpływ na gospodarkę białkową, węglowodanową, tłuszczową oraz wodno-elektrolitową.

Zaburzenia wydzielania kortyzolu

Medycznymi wskazaniami do badania krwi i sprawdzenia poziomu kortyzolu jest podejrzenie przez lekarza m.in. zespołu Cushinga. Objawami, które mogą niepokoić, są chociażby częste zmiany i zaburzenia nastroju, zwiększone ciśnienie tętnicze, odkładanie się tkanki tłuszczowej w okolicy szyi i twarzy (tzw. podwójne podbródki), u kobiet zaburzenie miesiączkowania, zmniejszone libido, problemy ze snem lub epizody depresyjne. Na poziom kortyzolu poniżej normy mogą wskazywać takie symptomy jak: ogólne osłabienie, szybkie męczenie się oraz obniżenie ciśnienia tętniczego.

Badanie poziomu kortyzolu i weryfikacja z normami musi odbyć się w ściśle określonych warunkach. Krew z żyły łokciowej lub mocz należy oddać rano i być na czczo (nie należy jeść przez 8 godzin poprzedzających badanie). Aby wynik był wiarygodny, badanie powinno być wykonane kilka razy dziennie. Na kilka dni przed pobraniem należy ograniczyć do minimum stres oraz odstawić alkohol. O ile jest to możliwe, zaleca się także odstawienie leków, które mogą wpłynąć na stężenie kortyzolu.

Poziom kortyzolu powyżej normy może świadczyć o kilku poważnych zaburzeniach, takich jak nowotwór płuc lub tarczycy, gruczolak przysadki lub guz nadnerczy. Niekiedy zbyt duży poziom kortyzolu może być rezultatem zbyt długiego przyjmowania glikokortykosteroidów lub przewlekłych stanów stresowych, epizodów depresji, a nawet anoreksji. Z kolei poziom kortyzolu poniżej normy może informować o niedoczynności kory nadnerczy, czyli chorobie Addisona. Schorzenie to objawia się nie tylko osłabieniem mięśni, wyniszczeniem całości organizmu i niskim ciśnieniem, ale i wymiotami, gorączką i napadowymi bólami brzucha. Niski poziom kortyzolu może także wskazywać na gruźlicę lub choroby autoimmunologiczne.

Zobacz także

Dobowe normy kortyzolu

W warunkach fizjologicznych dobowe wahanie poziomu kortyzolu przedstawia się następująco:

  • godzina 8:00–12:00 -> 5–25 µg/dl
  • godzina 12:00–20:00 -> 5–15 µg/dl
  • godzina 20:00–8:00 -> około 10 µg/dl

Należy jednak podkreślić, że przedstawione powyżej normy są jedynie wartościami uogólnionymi, a ich rzeczywisty poziom jest kwestią osobniczą. Interpretację wyników należy pozostawić lekarzowi. Tylko on jest upoważniony do diagnozy i wyznaczenia określonego leczenia, jeśli wyniki znacznie odbiegać będą od normy.

Naturalne kontrolowanie poziomu kortyzolu

Kontrolowanie wydzielania poziomu kortyzolu może być trudne, jednakże istnieją pewne sprawdzone metody walki ze stresem. Ponieważ stres znacząco wpływa na wydzielanie kortyzolu, szczególnie pomocne w jego regulowaniu są techniki oddychania i ćwiczenia relaksacyjne. Należy pamiętać o regularnym kładzeniu się spać, najlepiej o tych samych porach. Sen powinien trwać przynajmniej 6–7 godzin. Zbyt krótki lub zbyt długi sen przyczynia się do wahań poziomu kortyzolu. Regularne uczęszczanie na zajęcia z jogi, nauka relaksacyjnego oddychania oraz medytacja to najlepsze metody na walkę ze stresem. Nie bez znaczenia pozostaje także dieta, która powinna być lekka, a posiłki spożywane regularnie. Spożywanie ciężkostrawnego jedzenia przed snem doprowadza do jego zaburzeń, co przekłada się na podwyższony poziom kortyzolu.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Jak rozpoznać zawał i pomóc osobie, która go przechodzi? Poznaj porady ratownika medycznego!

Kortyzol – hormon zabójca, który niszczy ci życie. Co o nim wiemy?

avocado

6 przyczyn zbyt wysokiego cholesterolu

Masz ponad 20 lat? Oto badania profilaktyczne, które powinnaś zacząć robić

rozciągająca się kobieta

O czym może świadczyć ból żeber? Jak wyglądają objawy? Jak złagodzić ból?

kobieta je ciastko

O zajadaniu stresu, czyli dlaczego sięgamy po słodycze a nie warzywa, kiedy się denerwujemy

badanie krwii

Jak przygotować się do badania krwi?

Jaglany detoks – oczyść swój organizm szybko i bezpiecznie

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Jak pomóc, gdy ktoś się zadławi?

omdlenie

Czym jest utrata przytomności? Udzielanie pierwszej pomocy przy omdleniu

zgaga

Przyczyny zgagi – co może powodować dyskomfort i palenie za mostkiem?

naukowiec

Objawy salmonelli – jak je szybko rozpoznać?

kobieta w ciąży

Wzdęcia w ciąży – jak sobie z nimi radzić?

kortyzol

Kortyzol – walcz albo uciekaj!

ból

Co stres robi z naszymi stawami? Będziesz zaskoczona

Fonoforeza – wskazania i przeciwwskazania

Fonoforeza – wskazania i przeciwwskazania

lekarka

Badania profilaktyczne – które zrobić w zależności od wieku?

Chromogranina CgA w badaniu surowicy krwi

Chromogranina CgA w badaniu surowicy krwi

Terapia genowa. Czym jest i kiedy się ją stosuje?

Terapia genowa. Czym jest i kiedy się ją stosuje?

badania wysokościowe

Badania wysokościowe – na czym polegają? Jak się do nich przygotować?

USG ginekologiczne - na czym polega, jak się do niego przygotować?

USG ginekologiczne – na czym polega, jak się do niego przygotować?

Tomografia komputerowa - cena, jak się przygotować do badania?

Tomografia komputerowa – cena, jak się przygotować do badania?

test krwii

Anemia: brak żelaza czy witaminy B12?

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Co robić, aby przenieść doznania na wyższy poziom?

8 rzeczy, których organizm kobiety nie wybacza po 30-tce

Lekarz siedzi przy biurku i wypisuje długopisem skierowania

Jak długo ważne są skierowania na badania lekarskie? Najważniejsze informacje, o których warto pamiętać.

Mama zakleja plaster dziekcu. Na zdjeciu widoczne dłonie na drewnianym stole

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

kobieta, leżąca na łóżku, z bolącym brzuchem

Jak rozpoznać zakażenie owsikami? Czy pasożytów można pozbyć się domowymi sposobami?

„Wyjście z toksycznego związku nie łatwe, ale jest możliwe. I trzeba to zrobić. Dla siebie”. Dr Bogdan Stelmach o niezdrowych relacjach w parze

mózg

Chorzy ze stresu – co się dzieje z naszym organizmem w sytuacjach stresowych?

Regeneracja organizmu po odstawieniu alkoholu. Sprawdź, jakie są efekty, kiedy zrezygnujesz z weekendowego drinka

kobieta z bólem zęba

Ropień zęba – domowe sposoby na opuchliznę

Ropiejące oczy kobiety

Ropiejące oczy u dzieci i dorosłych – przyczyny i metody leczenia

8 sposobów na podniesienie libido

sen

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

Kobieta trzymająca się za plecy na dole z powodu bólu pleców

Co oznacza ból pleców na dole i jakie podjąć leczenie, by go uśmierzyć?

insulinooporność

Dieta w insulinooporności

Strzykawki i fiolki do badania IGG przy boreliozie

Borelioza IgG – jak interpretować wyniki?