Przejdź do treści

Kortyzol – steroidowy hormon produkowany przez korę nadnerczy. O czym świadczy jego nadmiar i niedobór w organizmie człowieka?

zestresowana kobieta siedząca przy komputerze
Fot. deagreez / stock.adobe.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Policjantki
95-lecie powołania Policji Kobiecej. Z tej okazji policjantki nagrały film, w którym pokazują, jak łączą pracę z życiem prywatnym
Jakie błędy popełniamy, oddając mocz? Rozmowa z Agnieszką Cytowicz, fizjoterapeutką uroginekologiczną
Zespół złego wchłaniania/Getty Images
Zespół złego wchłaniania – z czego może wynikać? Jak go rozpoznać?
Czy możemy uzależnić się od żywności? Dietetyk wyjaśnia
woda butelkowana
Data ważności wody butelkowanej. Czy należy się nią przejmować?

Kortyzol jest hormonem produkowanym w warstwie pasmowatej kory nadnerczy. Dla organizmu człowieka jest ważny, ponieważ ma wpływ na gospodarkę białkową, węglowodanową i tłuszczową. Wpływa również na ciśnienie krwi. Jego nadmiar może oznaczać m. in przewlekły stres czy nowotwór, niedobór – przerost nadnerczy lub ich przewlekłą niedoczynność.

Nasze teksty zawsze konsultujemy z najlepszymi specjalistami

lek. Marta Dąbrowska
Marta Dąbrowska
lekarz

Poziom kortyzolu we krwi jest zmienny. Najwyższe stężenie osiąga rano, najmniejsze po północy. Wraz z innymi hormonami rdzenia nadnerczy warunkuje reakcję organizmu na stres, dlatego badanie jego poziomu warto robić rano po uprzednim wypoczynku. Jakie są normy kortyzolu w zależności od pory dnia?

Co to jest kortyzol i jakie pełni funkcje w organizmie?

Kortyzol jest hormonem produkowanym przez korę nadnerczy. Określa się go hormonem stresu lub „cichym zabójcą”, ponieważ wzrost jego stężenia w organizmie przyczynia się do powstania szeregu dolegliwości. Poziom kortyzolu we krwi człowieka jest zmienny i zależny od pory dnia. Najwyższe stężenie występuje o poranku, najmniejsze w nocy.

Kortyzol ma wpływ na gospodarkę węglowodanową, białkową i tłuszczową. Do jego głównych zadań należy zwiększanie poziomu glukozy we krwi w momencie sytuacji stresowych lub podczas aktywności fizycznej, gdy organizm potrzebuje dużo energii. Kortyzol nasila także rozpad białek i zwiększa rozpad trójglicerydów. Nie bez znaczenia jest jego wpływ na wzrost ciśnienia krwi i gospodarkę wodno-elektrolitową oraz na układ pokarmowy (zwiększa wydzielanie soku żołądkowego).

Kortyzol lek jest środkiem o silnym działaniu przeciwzapalnym. Stosuje się go często w leczeniu astmy oskrzelowej. Podany podczas ataku działa porównywalnie do adrenaliny zalecanej choremu z silną reakcją alergiczną.

kortyzol

Badanie kortyzolu

Badanie kortyzolu we krwi można zrobić w każdym laboratorium. Do jego wykonania nie ma przeciwwskazań i nie trzeba specjalnego przygotowania. Osoba badana jedynie powinna być na czczo i po przespanej nocy. Jest to warunek konieczny, by wyniki były miarodajne. Próbki do analizy można pobierać kilka razy w ciągu dnia: rano, po południu lub po podaniu leków. Na odbiór wyników trzeba poczekać kilka dni. Kortyzol można też oznaczyć w moczu, ale materiał do badania musi pochodzić z całodobowej zbiórki. Uzyskany wynik jest odzwierciedleniem poziomu tego hormonu we krwi. Cena badania krwi i moczu jest podobna. Trzeba za nie zapłacić około 20 złotych.

Normy kortyzolu są zmienne, dlatego podaje je się w przedziałach godzinowych. Wynoszą odpowiednio:

  • we krwi – 5–25 ug/dl w godz. 8–12; 4–20 ug/dl w godz. 12–24 i 0 – 5 ug/dl o godz. 24,
  • w moczu – między 80–120 ug w ciągu doby.

Normy kortyzolu mają charakter orientacyjny, a ostateczne wartości są zależne od placówki wykonującej badanie.

Wskazania do badania kortyzolu

Badania poziomu kortyzolu nie wykonuje się rutynowo. Zleca się je w momencie, gdy istnieją przesłanki do jego wykonania np. gdy chory ma charakterystyczne dla zaburzeń kortyzolu objawy:

  • dużą ilość tkanki tłuszczowej odłożonej w okolicy twarzy,
  • nadciśnienie tętnicze objawiające się bólem i zawrotami głowy,
  • wahania nastroju,
  • bezsenność,
  • zaburzenia hormonalne (zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn),
  • wzmożone pragnienie,
  • częste oddawanie moczu bez uzasadnionej przyczyny,
  • częste infekcje spowodowane niską odpornością organizmu,
  • słaba tolerancja wysiłku fizycznego,
  • chęć do spożywania słonych pokarmów.

Tego typu symptomy mogą się pojawiać zarówno przy nadmiarze, jak i niedoborze kortyzolu.

Zobacz także

Niedobór i nadmiar kortyzolu

Podwyższony kortyzol nie zawsze jest powodem do niepokoju, ponieważ na jego stężenie ma wpływ zbyt wiele czynników. Nieprawidłowości w poziomach mogą być zasługą stresu lub braku odpoczynku. Problemem jest dopiero stężenie kilkukrotnie przewyższające normę, ponieważ wysoki kortyzol może się wiązać z obecnością nowotworu. Do najczęściej diagnozowanych zalicza się raka płuc, tarczycy, nadnerczy oraz gruczolaka przysadki. Nadmiar kortyzolu mogą mieć także chorzy leczeni przewlekle glikokortykosteroidami.

Z niedoborami kortyzolu zmagają się osoby z niedoczynnością nadnerczy, u których hormon nie jest produkowany w odpowiedniej ilości oraz chorzy z wrodzonym przerostem tych gruczołów.

Jak obniżyć kortyzol, a jak podwyższyć?

Kortyzol jest hormonem, który uwalnia się głównie w stresujących sytuacjach lub z powodu zmęczenia, więc żeby obniżyć jego poziom, warto zadbać o prawidłową higienę snu. Pomocne w tym będą techniki relaksacyjne dostosowane do potrzeb i możliwości chorego takie jak: joga, taniec lub ciekawa książka. Ważne, aby mógł odpocząć i rozluźnić się po całodziennej aktywności.

W podwyższeniu stężenia kortyzolu może pomóc aktywność fizyczna. Duże niedobory można też uzupełnić za pomocą farmakoterapii. O wdrożeniu leczenia farmakologicznego decyduje lekarz na podstawie wyników pacjenta.

Bibliografia

Przytrzymaj
i odkryj

M. Pawlikowski, Zaburzenia hormonalne, wyd. I, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003, s. 139–140.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Kobieta przed komputerem

Ból nadgarstka – przyczyny, ćwiczenia, leczenie

Skurcze łydek – przyczyny, leczenie, domowe sposoby

Pokrzywka alergiczna u dziecka i dorosłego. Jak leczyć pokrzywkę alergiczną?

Pokrzywka alergiczna u dziecka i dorosłego. Jak leczyć pokrzywkę alergiczną?

Zaczynasz dzień od filiżanki kawy? Sprawdź, jak wpływa to na twój organizm

Dziewczyna z długimi włosami, uśmiecha się i pokazuje język

Wygląd języka – co popękany lub żółty mówi o zdrowiu?

Paznokcie

Zmiany na paznokciach. O jakich chorobach świadczą?

włosy z łupieżem

Łupież – przyczyny, leczenie. Jak pozbyć się łupieżu?

Kobieta z katarem siennym szuka skutecznego leczenia

Katar sienny – objawy, przyczyny, leczenie i domowe sposoby

Kobieta wykonuje ćwiczenia na zespół cieśni nadgarstka

Zespół cieśni nadgarstka – objawy, ćwiczenia, leczenie

Czarno-białe zdjęcie kobiety, trzymającej się za szyję

Chłoniak – przyczyny, objawy, leczenie i rokowania

ćwiczenia na plecy

Ćwiczenia na plecy na siłowni, w domu – jak rozciągnąć plecy?

Kortyzol – jak go obniżyć? Objawy i przyczyny podwyższonego poziomu kortyzolu

Lekarka w fartuchu ochronnym ściąga rękawiczki

Zdjęcie dłoni lekarza po 10 godzinach w rękawiczce. Tak wygląda walka na pierwszej linii frontu z COVID-19

Kobieta gładzi się po twarzy, ma zamknięte oczy.

Gronkowiec złocisty i skórny – objawy. Jak można zarazić się gronkowcem?

„Proszę przyjść, jak będzie pani chciała mieć dzieci”. Te słowa usłyszała od lekarzy artystka Katarzyna Gabrysz, kiedy szukała pomocy

Kobieta na badaniu piersi metodą mammografii

Mammografia – co to za badanie? Jak często ją wykonywać i jak interpretować wyniki?

Kobieta cierpiąca na epilepsję siedzi na łóżku z przymkniętymi oczami.

Padaczka – objawy, przyczyny, leczenie u dorosłych i dzieci

Kobieta smutna, cierpiaca na depresję poporodową

Depresja poporodowa – jak długo trwa? Jakie są jej objawy i jak ją leczyć?

Jestem zmęczona

Jestem zmęczona. Dlaczego? Jakie mogą być przyczyny?

Triage – na czym polega? Jakie są zasady segregacji medycznej chorych?

Mezoterapia igłowa – co to jest, jakie są efekty i skutki uboczne?

lekarz intrepretujący badania mózgu

Glejak mózgu – objawy, przyczyny, leczenie, rokowania

haluks na kobiecej stopie

Haluksy – przyczyny, zapobieganie, wkładki, operacja na haluksy

bakterie kily w 3D

Kiła (sifilis) – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.

Objawy odstawienia alkoholu. Jakie są korzyści z niepicia alkoholu?

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Kobieta krzywi się z powodu bólu spowodowanego złamanym palcem

Jak rozpoznać złamanie palca – czyli objawy złamanego palca u ręki i stopy?

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Lekarz siedzi przy biurku i wypisuje długopisem skierowania

Jak długo ważne są skierowania na badania lekarskie? Najważniejsze informacje, o których warto pamiętać.

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

kobieta z bólem zęba

Ropień zęba – domowe sposoby na opuchliznę

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Wegański chłodnik z botwinką. Bez mleka i jajek, ale z zaskakującymi dodatkami