Przejdź do treści

Kortyzol – steroidowy hormon produkowany przez korę nadnerczy. O czym świadczy jego nadmiar i niedobór w organizmie człowieka?

zestresowana kobieta siedząca przy komputerze
Fot. deagreez / stock.adobe.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Stopy i kwiatki
Masz uczucie ciężkich nóg? Zobacz, co najczęściej jest tego przyczyną i jak sobie pomóc. Wyjaśnia flebolog
Kobieta w czasie okresu
Co piątej Polsce brakuje pieniędzy na podpaski. 30 proc. wierzy, że w trakcie okresu nie zajdzie w ciążę. Pierwsze takie badanie w naszym kraju
Antyoksydanty – produktów w których znajdziesz ich najwięcej
Antyoksydanty – oto lista produktów, w których znajdziesz ich najwięcej
Anna Lewandowska
Anna Lewandowska pokazała brzuch 17 dni po porodzie. „Ciało kobiety może wiele” – pisze trenerka
Kobieta ćwiczy jogę w ciąży
Joga w ciąży. Nauczycielka jogi odpowiada na najczęściej zadawane pytania

Kortyzol jest hormonem produkowanym w warstwie pasmowatej kory nadnerczy. Dla organizmu człowieka jest ważny, ponieważ ma wpływ na gospodarkę białkową, węglowodanową i tłuszczową. Wpływa również na ciśnienie krwi. Jego nadmiar może oznaczać m. in przewlekły stres czy nowotwór, niedobór – przerost nadnerczy lub ich przewlekłą niedoczynność.

Nasze teksty zawsze konsultujemy z najlepszymi specjalistami

lek. Marta Dąbrowska
Marta Dąbrowska
lekarz

Poziom kortyzolu we krwi jest zmienny. Najwyższe stężenie osiąga rano, najmniejsze po północy. Wraz z innymi hormonami rdzenia nadnerczy warunkuje reakcję organizmu na stres, dlatego badanie jego poziomu warto robić rano po uprzednim wypoczynku. Jakie są normy kortyzolu w zależności od pory dnia?

Co to jest kortyzol i jakie pełni funkcje w organizmie?

Kortyzol jest hormonem produkowanym przez korę nadnerczy. Określa się go hormonem stresu lub „cichym zabójcą”, ponieważ wzrost jego stężenia w organizmie przyczynia się do powstania szeregu dolegliwości. Poziom kortyzolu we krwi człowieka jest zmienny i zależny od pory dnia. Najwyższe stężenie występuje o poranku, najmniejsze w nocy.

Kortyzol ma wpływ na gospodarkę węglowodanową, białkową i tłuszczową. Do jego głównych zadań należy zwiększanie poziomu glukozy we krwi w momencie sytuacji stresowych lub podczas aktywności fizycznej, gdy organizm potrzebuje dużo energii. Kortyzol nasila także rozpad białek i zwiększa rozpad trójglicerydów. Nie bez znaczenia jest jego wpływ na wzrost ciśnienia krwi i gospodarkę wodno-elektrolitową oraz na układ pokarmowy (zwiększa wydzielanie soku żołądkowego).

Kortyzol lek jest środkiem o silnym działaniu przeciwzapalnym. Stosuje się go często w leczeniu astmy oskrzelowej. Podany podczas ataku działa porównywalnie do adrenaliny zalecanej choremu z silną reakcją alergiczną.

kortyzol

Badanie kortyzolu

Badanie kortyzolu we krwi można zrobić w każdym laboratorium. Do jego wykonania nie ma przeciwwskazań i nie trzeba specjalnego przygotowania. Osoba badana jedynie powinna być na czczo i po przespanej nocy. Jest to warunek konieczny, by wyniki były miarodajne. Próbki do analizy można pobierać kilka razy w ciągu dnia: rano, po południu lub po podaniu leków. Na odbiór wyników trzeba poczekać kilka dni. Kortyzol można też oznaczyć w moczu, ale materiał do badania musi pochodzić z całodobowej zbiórki. Uzyskany wynik jest odzwierciedleniem poziomu tego hormonu we krwi. Cena badania krwi i moczu jest podobna. Trzeba za nie zapłacić około 20 złotych.

Normy kortyzolu są zmienne, dlatego podaje je się w przedziałach godzinowych. Wynoszą odpowiednio:

  • we krwi – 5–25 ug/dl w godz. 8–12; 4–20 ug/dl w godz. 12–24 i 0 – 5 ug/dl o godz. 24,
  • w moczu – między 80–120 ug w ciągu doby.

Normy kortyzolu mają charakter orientacyjny, a ostateczne wartości są zależne od placówki wykonującej badanie.

Wskazania do badania kortyzolu

Badania poziomu kortyzolu nie wykonuje się rutynowo. Zleca się je w momencie, gdy istnieją przesłanki do jego wykonania np. gdy chory ma charakterystyczne dla zaburzeń kortyzolu objawy:

  • dużą ilość tkanki tłuszczowej odłożonej w okolicy twarzy,
  • nadciśnienie tętnicze objawiające się bólem i zawrotami głowy,
  • wahania nastroju,
  • bezsenność,
  • zaburzenia hormonalne (zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn),
  • wzmożone pragnienie,
  • częste oddawanie moczu bez uzasadnionej przyczyny,
  • częste infekcje spowodowane niską odpornością organizmu,
  • słaba tolerancja wysiłku fizycznego,
  • chęć do spożywania słonych pokarmów.

Tego typu symptomy mogą się pojawiać zarówno przy nadmiarze, jak i niedoborze kortyzolu.

Zobacz także

Niedobór i nadmiar kortyzolu

Podwyższony kortyzol nie zawsze jest powodem do niepokoju, ponieważ na jego stężenie ma wpływ zbyt wiele czynników. Nieprawidłowości w poziomach mogą być zasługą stresu lub braku odpoczynku. Problemem jest dopiero stężenie kilkukrotnie przewyższające normę, ponieważ wysoki kortyzol może się wiązać z obecnością nowotworu. Do najczęściej diagnozowanych zalicza się raka płuc, tarczycy, nadnerczy oraz gruczolaka przysadki. Nadmiar kortyzolu mogą mieć także chorzy leczeni przewlekle glikokortykosteroidami.

Z niedoborami kortyzolu zmagają się osoby z niedoczynnością nadnerczy, u których hormon nie jest produkowany w odpowiedniej ilości oraz chorzy z wrodzonym przerostem tych gruczołów.

Jak obniżyć kortyzol, a jak podwyższyć?

Kortyzol jest hormonem, który uwalnia się głównie w stresujących sytuacjach lub z powodu zmęczenia, więc żeby obniżyć jego poziom, warto zadbać o prawidłową higienę snu. Pomocne w tym będą techniki relaksacyjne dostosowane do potrzeb i możliwości chorego takie jak: joga, taniec lub ciekawa książka. Ważne, aby mógł odpocząć i rozluźnić się po całodziennej aktywności.

W podwyższeniu stężenia kortyzolu może pomóc aktywność fizyczna. Duże niedobory można też uzupełnić za pomocą farmakoterapii. O wdrożeniu leczenia farmakologicznego decyduje lekarz na podstawie wyników pacjenta.

Bibliografia

Przytrzymaj
i odkryj

M. Pawlikowski, Zaburzenia hormonalne, wyd. I, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003, s. 139–140.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Ćwiczenia relaksacyjne - sposób na walkę ze stresem dla osób w każdym wieku

Ćwiczenia relaksacyjne – sposób na walkę ze stresem dla osób w każdym wieku

Drętwienie rąk – przyczyny i leczenie. Jakie wybrać leki na drętwienie palców u rąk?

Drętwienie rąk – przyczyny i leczenie. Jakie wybrać leki na drętwienie palców u rąk?

Mizofonia - co to jest, objawy i przyczyny. Jak leczyć to schorzenie?

Mizofonia – co to jest, objawy i przyczyny. Jak leczyć to schorzenie?

Wada wzroku minus czy plus? A może astygmatyzm? Rodzaje wad wzroku

Wada wzroku minus czy plus? A może astygmatyzm? Rodzaje wad wzroku

dentystka w maseczce ochronnej

Ratownik do studentów kierunków medycznych: „myślcie przede wszystkim o sobie, przydadzą się twardy tyłek i mocne łokcie”

Dziecko leży w szpitalu podłączone do kroplówki

Wstrząs septyczny – przyczyny i objawy. Leczenie powikłań sepsy

Pająk na ręce - arachnofobia

Arachnofobia – co to jest i jakie są jej objawy? Wyjaśniamy, jak leczyć arachnofobię

choroba kawasaki i leki

Choroba Kawasakiego u dorosłych i dzieci – objawy, przyczyny, powikłania

Mężczyzna wykonuje ćwiczenia na rwę kulszową

Ćwiczenia na rwę kulszową. Rehabilitacja i ćwiczenia na nerw kulszowy w domu

Dziewczynka z białym nalotem na języku

Biały nalot na języku – co oznacza i jak go usunąć?

Stres ma płeć! Zdradzamy, jak reagują na niego kobiety, a jak mężczyźni

Stres ma płeć! Zdradzamy, jak reagują na niego kobiety, a jak mężczyźni

Po co nam... wyrostek robaczkowy?

Po co nam wyrostek robaczkowy? Czy faktycznie jest niepotrzebnym organem?

Najlepsza pora na kawę to…

Najlepsza pora w ciągu dnia na kawę to…

Twarz kobiety z białymi zębami. Od obrazka odchodzi obrazek, na którym kobieta miała żółte zęby.

Jak wybielić zęby? Domowe sposoby na wybielanie zębów

Akcja studentów pielęgniarstwa "Obalamy stereotypy"

„Nic nie robią tylko kawę piją”. Studentki pielęgniarstwa i położnictwa walczą ze stereotypami zawodowymi w świetnej akcji

naukowiec - salmonella

Salmonella – objawy zakażenia bakterią i rozpoznanie. Na czym polega leczenie?

Dwójka lekarzy wykonuje sedacje pacjentowi

Sedacja – co to jest i w jakim celu się ją stosuje? Czy sedacja jest bezpieczna?

Olejek rycynowy leży na małej deseczce obok miski z ziarnami

Olejek rycynowy – właściwości, zastosowanie. Na co pomagają okłady z olejku rycynowego?

Apoptoza komórek - jaki ma związek z powstawaniem nowotworów?

Apoptoza komórek – jaki ma związek z powstawaniem nowotworów?

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Kobieta przegląda się w lustrze i widzi pryszcze na twarzy

Pryszcze – skąd się biorą i jak się ich pozbyć? Zdradzamy domowe sposoby

Archiwalne zdjęcie z czasów pandemii hiszpanki/Underwood Archives/Getty Images

Grypa hiszpanka. Historia największej pandemii na świecie

Ślady krwi na jabłku po ugryzieniu, spowodowane przez szkorbut

Szkorbut – objawy, przyczyny. Na czym polega leczenie szkorbutu?

Kobieta siedzi w gabinecie laekarskim i trzyma się za głowę

Lobotomia – co to jest? Jak przeprowadzany jest zabieg i jakie są skutki uboczne lobotomii?

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Co robić, aby przenieść doznania na wyższy poziom?

Regeneracja organizmu po odstawieniu alkoholu. Sprawdź, jakie są efekty, kiedy zrezygnujesz z weekendowego drinka

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

sen

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Policzek kobiety z włókniakiem miękkim

Włókniak miękki ‒ jakie są jego przyczyny i jak się pozbyć takich zmian?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

kobieta z bólem zęba

Ropień zęba – domowe sposoby na opuchliznę

„Wyjście z toksycznego związku nie łatwe, ale jest możliwe. I trzeba to zrobić. Dla siebie”. Dr Bogdan Stelmach o niezdrowych relacjach w parze

8 rzeczy, których organizm kobiety nie wybacza po 30-tce

Co oznacza ból pleców na dole i jakie podjąć leczenie, by go uśmierzyć?

Co oznacza ból pleców na dole i jakie podjąć leczenie, by go uśmierzyć?

kobieta, leżąca na łóżku, z bolącym brzuchem

Jak rozpoznać zakażenie owsikami? Czy pasożytów można pozbyć się domowymi sposobami?