Przejdź do treści

Kortyzol – steroidowy hormon produkowany przez korę nadnerczy. O czym świadczy jego nadmiar i niedobór w organizmie człowieka?

zestresowana kobieta siedząca przy komputerze
Fot. deagreez / stock.adobe.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Kiszona kapusta w niebieskiej miseczce
4 problemy, na które pomoże ci kiszona kapusta. Wymieniają eksperci z Zielone Koktajle
Wizyta u lekarza / istock
Prof. Ryszard Gellert: „Pacjenci chodzą po lekarzach, bo źle się czują, ale nikt nie wpadnie na pomysł zbadania nerek.” W Polsce co najmniej 4,2 mln osób ma chorobę nerek
dłonie
Odmrożenia – sprawdź, czy popełniasz te błędy
Kampania Pantene / materiały prasowe
Osoby LGBT+ boją się wrócić na święta do swoich rodzinnych domów. Nowa kampania Pantene wzrusza!
talerz z rosołem
Rosół – czy naprawdę pomaga na przeziębienie? Odpowiada dietetyczka kliniczna

Kortyzol jest hormonem produkowanym w warstwie pasmowatej kory nadnerczy. Dla organizmu człowieka jest ważny, ponieważ ma wpływ na gospodarkę białkową, węglowodanową i tłuszczową. Wpływa również na ciśnienie krwi. Jego nadmiar może oznaczać m. in przewlekły stres czy nowotwór, niedobór – przerost nadnerczy lub ich przewlekłą niedoczynność.

Nasze teksty zawsze konsultujemy z najlepszymi specjalistami

lek. Marta Dąbrowska
Marta Dąbrowska
lekarz

Poziom kortyzolu we krwi jest zmienny. Najwyższe stężenie osiąga rano, najmniejsze po północy. Wraz z innymi hormonami rdzenia nadnerczy warunkuje reakcję organizmu na stres, dlatego badanie jego poziomu warto robić rano po uprzednim wypoczynku. Jakie są normy kortyzolu w zależności od pory dnia?

Co to jest kortyzol i jakie pełni funkcje w organizmie?

Kortyzol jest hormonem produkowanym przez korę nadnerczy. Określa się go hormonem stresu lub „cichym zabójcą”, ponieważ wzrost jego stężenia w organizmie przyczynia się do powstania szeregu dolegliwości. Poziom kortyzolu we krwi człowieka jest zmienny i zależny od pory dnia. Najwyższe stężenie występuje o poranku, najmniejsze w nocy.

Kortyzol ma wpływ na gospodarkę węglowodanową, białkową i tłuszczową. Do jego głównych zadań należy zwiększanie poziomu glukozy we krwi w momencie sytuacji stresowych lub podczas aktywności fizycznej, gdy organizm potrzebuje dużo energii. Kortyzol nasila także rozpad białek i zwiększa rozpad trójglicerydów. Nie bez znaczenia jest jego wpływ na wzrost ciśnienia krwi i gospodarkę wodno-elektrolitową oraz na układ pokarmowy (zwiększa wydzielanie soku żołądkowego).

Kortyzol lek jest środkiem o silnym działaniu przeciwzapalnym. Stosuje się go często w leczeniu astmy oskrzelowej. Podany podczas ataku działa porównywalnie do adrenaliny zalecanej choremu z silną reakcją alergiczną.

Badanie kortyzolu

Badanie kortyzolu we krwi można zrobić w każdym laboratorium. Do jego wykonania nie ma przeciwwskazań i nie trzeba specjalnego przygotowania. Osoba badana jedynie powinna być na czczo i po przespanej nocy. Jest to warunek konieczny, by wyniki były miarodajne. Próbki do analizy można pobierać kilka razy w ciągu dnia: rano, po południu lub po podaniu leków. Na odbiór wyników trzeba poczekać kilka dni. Kortyzol można też oznaczyć w moczu, ale materiał do badania musi pochodzić z całodobowej zbiórki. Uzyskany wynik jest odzwierciedleniem poziomu tego hormonu we krwi. Cena badania krwi i moczu jest podobna. Trzeba za nie zapłacić około 20 złotych.

Normy kortyzolu są zmienne, dlatego podaje je się w przedziałach godzinowych. Wynoszą odpowiednio:

  • we krwi – 5–25 ug/dl w godz. 8–12; 4–20 ug/dl w godz. 12–24 i 0 – 5 ug/dl o godz. 24,
  • w moczu – między 80–120 ug w ciągu doby.

Normy kortyzolu mają charakter orientacyjny, a ostateczne wartości są zależne od placówki wykonującej badanie.

Wskazania do badania kortyzolu

Badania poziomu kortyzolu nie wykonuje się rutynowo. Zleca się je w momencie, gdy istnieją przesłanki do jego wykonania np. gdy chory ma charakterystyczne dla zaburzeń kortyzolu objawy:

  • dużą ilość tkanki tłuszczowej odłożonej w okolicy twarzy,
  • nadciśnienie tętnicze objawiające się bólem i zawrotami głowy,
  • wahania nastroju,
  • bezsenność,
  • zaburzenia hormonalne (zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn),
  • wzmożone pragnienie,
  • częste oddawanie moczu bez uzasadnionej przyczyny,
  • częste infekcje spowodowane niską odpornością organizmu,
  • słaba tolerancja wysiłku fizycznego,
  • chęć do spożywania słonych pokarmów.

Tego typu symptomy mogą się pojawiać zarówno przy nadmiarze, jak i niedoborze kortyzolu.

Zobacz także

Niedobór i nadmiar kortyzolu

Podwyższony kortyzol nie zawsze jest powodem do niepokoju, ponieważ na jego stężenie ma wpływ zbyt wiele czynników. Nieprawidłowości w poziomach mogą być zasługą stresu lub braku odpoczynku. Problemem jest dopiero stężenie kilkukrotnie przewyższające normę, ponieważ wysoki kortyzol może się wiązać z obecnością nowotworu. Do najczęściej diagnozowanych zalicza się raka płuc, tarczycy, nadnerczy oraz gruczolaka przysadki. Nadmiar kortyzolu mogą mieć także chorzy leczeni przewlekle glikokortykosteroidami.

Z niedoborami kortyzolu zmagają się osoby z niedoczynnością nadnerczy, u których hormon nie jest produkowany w odpowiedniej ilości oraz chorzy z wrodzonym przerostem tych gruczołów.

Jak obniżyć kortyzol, a jak podwyższyć?

Kortyzol jest hormonem, który uwalnia się głównie w stresujących sytuacjach lub z powodu zmęczenia, więc żeby obniżyć jego poziom, warto zadbać o prawidłową higienę snu. Pomocne w tym będą techniki relaksacyjne dostosowane do potrzeb i możliwości chorego takie jak: joga, taniec lub ciekawa książka. Ważne, aby mógł odpocząć i rozluźnić się po całodziennej aktywności.

W podwyższeniu stężenia kortyzolu może pomóc aktywność fizyczna. Duże niedobory można też uzupełnić za pomocą farmakoterapii. O wdrożeniu leczenia farmakologicznego decyduje lekarz na podstawie wyników pacjenta.

Bibliografia

Przytrzymaj
i odkryj

M. Pawlikowski, Zaburzenia hormonalne, wyd. I, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003, s. 139–140.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

ból

Co stres robi z naszymi stawami? Będziesz zaskoczona

lekarka

Badania profilaktyczne – które zrobić w zależności od wieku?

Obdukcja — czym jest potwierdzenie doznania obrażeń, co daje i jak je wykonać?

Obdukcja – czym jest? Jaki lekarz ją wykonuje?

Otolaryngologia — jakimi chorobami się zajmuje?

Otolaryngologia – jakimi chorobami się zajmuje ta dziedzina?

alkohol

Na czym polega detoks alkoholowy? Gdzie poddać się oczyszczeniu organizmu z toksyn?

Na czym polega balneologia?

Na czym polega balneologia?

RTG — cel badania, wskazania, szkodliwość

RTG (zdjęcie rentgenowskie) – wskazania do badania, szkodliwość

Proliferacja — czym jest i jak działa rozmnażanie się komórek w organizmie człowieka?

Proliferacja – czym jest i jak działa rozmnażanie się komórek w organizmie człowieka?

Kiedy i w jakim celu wykonuje się rezonans magnetyczny?

Kiedy i w jakim celu wykonuje się rezonans magnetyczny?

Kim jest pulmonolog i czym się zajmuje?

Kim jest pulmonolog i czym się zajmuje?

zestresowana kobieta

Stres oksydacyjny – z czego wynika i jak sobie z nim poradzić?

damskie dłonie i stopy

Skręcona kostka – jak wyglądają objawy? Jakie są sposoby leczenia?

Kobieta z bólem w kolanie podczas chodzenia

Ból kolana przy chodzeniu a infekcje bakteryjne i choroby stawów

nogi w podkolanówkach

Ból kolana przy zginaniu, chodzeniu i wchodzeniu po schodach – jakie są przyczyny? Jak leczyć?

kobieta z bólem żeber

Złamane żebra – przyczyny, leczenie i rehabilitacja. Czy możliwe są powikłania?

kobieta z bolącą nogą

Złamana noga – jak wyglądają objawy? Pierwsza pomoc i rehabilitacja

Przygotowywanie herbaty na przeziębienie z imbirem, miodem, czosnkiem, cytryną

Imbir na przeziębienie – jak go wykorzystać, aby skutecznie pozbyć się choroby?

5 konsekwencji chodzenia do pracy z grypą

5 konsekwencji chodzenia do pracy z grypą

dziecko z rotawirusem

Rotawirus u dzieci i niemowląt – jakie daje objawy?

Jan Szyszko zmarł prawdopodobnie na zatorowość płucną

Jan Szyszko nie żyje. Przyczyną śmierci była prawdopodobnie zatorowość płucna. Jak wyglądają objawy i leczenie zatorowości płucnej?

5 zdrowotnych „prawd”, które trzeba wysłać na emeryturę

kaszel

Przyczyny i sposoby radzenia sobie z kaszlem w czasie ciąży

przeziębienie

Skąd się bierze i jak bezpiecznie leczyć katar w ciąży? Leki i domowe sposoby

Kobieta w ciąży, z gorączką

Gorączka w ciąży – jak zbić temperaturę nie szkodząc dziecku?

Najpopularniejsze

8 rzeczy, których organizm kobiety nie wybacza po 30-tce

Sandra Kubicka

Sandra Kubicka: nigdy już nie powiem, że jestem w stu procentach zdrowa, nawet jeśli kiedyś będę czuła się lepiej

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Co robić, aby przenieść doznania na wyższy poziom?

„Wyjście z toksycznego związku nie łatwe, ale jest możliwe. I trzeba to zrobić. Dla siebie”. Dr Bogdan Stelmach o niezdrowych relacjach w parze

Lekarz siedzi przy biurku i wypisuje długopisem skierowania

Jak długo ważne są skierowania na badania lekarskie? Najważniejsze informacje, o których warto pamiętać.

Regeneracja organizmu po odstawieniu alkoholu. Sprawdź, jakie są efekty, kiedy zrezygnujesz z weekendowego drinka

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

kobieta, leżąca na łóżku, z bolącym brzuchem

Jak rozpoznać zakażenie owsikami? Czy pasożytów można pozbyć się domowymi sposobami?

Mama zakleja plaster dziekcu. Na zdjeciu widoczne dłonie na drewnianym stole

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

sen

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

para w łóżku

Fellatio, czyli oswajanie penisa. 7 najważniejszych zasad!

Kobieta krzywi się z powodu bólu spowodowanego złamanym palcem

Jak rozpoznać złamanie palca – czyli objawy złamanego palca u ręki i stopy?

kobieta z bólem zęba

Ropień zęba – domowe sposoby na opuchliznę

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.

Choroby mają zapach – wiedziałaś o tym?