Przejdź do treści

Kortyzol – steroidowy hormon produkowany przez korę nadnerczy. O czym świadczy jego nadmiar i niedobór w organizmie człowieka?

zestresowana kobieta siedząca przy komputerze
Fot. deagreez / stock.adobe.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Musimy przestać wierzyć w te medyczne mity! Wraz z ekspertami obaliliśmy 10 z nich
Flower photo created by freepik - www.freepik.com
Zastanawiałaś się kiedyś, jak to jest wybierać między ciepłym posiłkiem a komfortem podczas okresu? One tak. I postanowiły coś z tym zrobić!
łóżko para nóg
Jak wywabić plamy po seksie z pościeli? Poznaj kilka przydatnych trików
Które ćwiczenia na macie najlepiej wyrzeźbią twoje ciało? Odpowiada fizjoterapeutka Magdalena Mikołajczyk
Dieta a choroba tarczycy. O najczęściej popełnianych błędach pisze dietetyczka Anna Reguła

Kortyzol jest hormonem produkowanym w warstwie pasmowatej kory nadnerczy. Dla organizmu człowieka jest ważny, ponieważ ma wpływ na gospodarkę białkową, węglowodanową i tłuszczową. Wpływa również na ciśnienie krwi. Jego nadmiar może oznaczać m. in przewlekły stres czy nowotwór, niedobór – przerost nadnerczy lub ich przewlekłą niedoczynność.

Nasze teksty zawsze konsultujemy z najlepszymi specjalistami

lek. Marta Dąbrowska
Marta Dąbrowska
lekarz

Poziom kortyzolu we krwi jest zmienny. Najwyższe stężenie osiąga rano, najmniejsze po północy. Wraz z innymi hormonami rdzenia nadnerczy warunkuje reakcję organizmu na stres, dlatego badanie jego poziomu warto robić rano po uprzednim wypoczynku. Jakie są normy kortyzolu w zależności od pory dnia?

Co to jest kortyzol i jakie pełni funkcje w organizmie?

Kortyzol jest hormonem produkowanym przez korę nadnerczy. Określa się go hormonem stresu lub „cichym zabójcą”, ponieważ wzrost jego stężenia w organizmie przyczynia się do powstania szeregu dolegliwości. Poziom kortyzolu we krwi człowieka jest zmienny i zależny od pory dnia. Najwyższe stężenie występuje o poranku, najmniejsze w nocy.

Kortyzol ma wpływ na gospodarkę węglowodanową, białkową i tłuszczową. Do jego głównych zadań należy zwiększanie poziomu glukozy we krwi w momencie sytuacji stresowych lub podczas aktywności fizycznej, gdy organizm potrzebuje dużo energii. Kortyzol nasila także rozpad białek i zwiększa rozpad trójglicerydów. Nie bez znaczenia jest jego wpływ na wzrost ciśnienia krwi i gospodarkę wodno-elektrolitową oraz na układ pokarmowy (zwiększa wydzielanie soku żołądkowego).

Kortyzol lek jest środkiem o silnym działaniu przeciwzapalnym. Stosuje się go często w leczeniu astmy oskrzelowej. Podany podczas ataku działa porównywalnie do adrenaliny zalecanej choremu z silną reakcją alergiczną.

Badanie kortyzolu

Badanie kortyzolu we krwi można zrobić w każdym laboratorium. Do jego wykonania nie ma przeciwwskazań i nie trzeba specjalnego przygotowania. Osoba badana jedynie powinna być na czczo i po przespanej nocy. Jest to warunek konieczny, by wyniki były miarodajne. Próbki do analizy można pobierać kilka razy w ciągu dnia: rano, po południu lub po podaniu leków. Na odbiór wyników trzeba poczekać kilka dni. Kortyzol można też oznaczyć w moczu, ale materiał do badania musi pochodzić z całodobowej zbiórki. Uzyskany wynik jest odzwierciedleniem poziomu tego hormonu we krwi. Cena badania krwi i moczu jest podobna. Trzeba za nie zapłacić około 20 złotych.

Normy kortyzolu są zmienne, dlatego podaje je się w przedziałach godzinowych. Wynoszą odpowiednio:

  • we krwi – 5–25 ug/dl w godz. 8–12; 4–20 ug/dl w godz. 12–24 i 0 – 5 ug/dl o godz. 24,
  • w moczu – między 80–120 ug w ciągu doby.

Normy kortyzolu mają charakter orientacyjny, a ostateczne wartości są zależne od placówki wykonującej badanie.

Wskazania do badania kortyzolu

Badania poziomu kortyzolu nie wykonuje się rutynowo. Zleca się je w momencie, gdy istnieją przesłanki do jego wykonania np. gdy chory ma charakterystyczne dla zaburzeń kortyzolu objawy:

  • dużą ilość tkanki tłuszczowej odłożonej w okolicy twarzy,
  • nadciśnienie tętnicze objawiające się bólem i zawrotami głowy,
  • wahania nastroju,
  • bezsenność,
  • zaburzenia hormonalne (zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn),
  • wzmożone pragnienie,
  • częste oddawanie moczu bez uzasadnionej przyczyny,
  • częste infekcje spowodowane niską odpornością organizmu,
  • słaba tolerancja wysiłku fizycznego,
  • chęć do spożywania słonych pokarmów.

Tego typu symptomy mogą się pojawiać zarówno przy nadmiarze, jak i niedoborze kortyzolu.

Zobacz także

Niedobór i nadmiar kortyzolu

Podwyższony kortyzol nie zawsze jest powodem do niepokoju, ponieważ na jego stężenie ma wpływ zbyt wiele czynników. Nieprawidłowości w poziomach mogą być zasługą stresu lub braku odpoczynku. Problemem jest dopiero stężenie kilkukrotnie przewyższające normę, ponieważ wysoki kortyzol może się wiązać z obecnością nowotworu. Do najczęściej diagnozowanych zalicza się raka płuc, tarczycy, nadnerczy oraz gruczolaka przysadki. Nadmiar kortyzolu mogą mieć także chorzy leczeni przewlekle glikokortykosteroidami.

Z niedoborami kortyzolu zmagają się osoby z niedoczynnością nadnerczy, u których hormon nie jest produkowany w odpowiedniej ilości oraz chorzy z wrodzonym przerostem tych gruczołów.

Jak obniżyć kortyzol, a jak podwyższyć?

Kortyzol jest hormonem, który uwalnia się głównie w stresujących sytuacjach lub z powodu zmęczenia, więc żeby obniżyć jego poziom, warto zadbać o prawidłową higienę snu. Pomocne w tym będą techniki relaksacyjne dostosowane do potrzeb i możliwości chorego takie jak: joga, taniec lub ciekawa książka. Ważne, aby mógł odpocząć i rozluźnić się po całodziennej aktywności.

W podwyższeniu stężenia kortyzolu może pomóc aktywność fizyczna. Duże niedobory można też uzupełnić za pomocą farmakoterapii. O wdrożeniu leczenia farmakologicznego decyduje lekarz na podstawie wyników pacjenta.

Bibliografia

Przytrzymaj
i odkryj

M. Pawlikowski, Zaburzenia hormonalne, wyd. I, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003, s. 139–140.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Polecamy

Dr Katarzyna Pogoda

„Wielką radość sprawia mi obserwowanie, jak kobiety po leczeniu świetnie się realizują, zmieniają podejście do życia, nabierają sił i energii do działania” – mówi dr Katarzyna Pogoda, onkolog kliniczny

„Nie polecam grup wsparcia, forów internetowych. Mam bardzo przykre doświadczenia z pacjentami, którzy zostali tam dotkliwie skrytykowani” – mówi Kamila Urbaniak, dietetyk i autorka bloga kreatorniazmian.pl

Laurie Penny

Laurie Penny: bez odwagi nasze pokolenie jest skazane na kolejną dekadę politycznego wykluczenia i gównianej muzyki

„Hormony działają na podstawie tego, co jemy. Jeśli nie jemy zgodnie ze swoim metabolicznym IQ, brak nam energii, koncentracji i mamy kłopoty z układem pokarmowym” – mówi health coach Agnieszka Pająk

Zainteresują cię również:

klimatyzacja

Klimatyzacja – poznaj jej plusy i minusy

swędząca skóra

Dlaczego skóra swędzi? Sprawdź, jaka może być przyczyna problemu

paznokcie

Paznokcie mówią wiele o twoim zdrowiu. Sprawdź, jakie ostrzeżenia mogą ci wysyłać

kobieta ucząca się reanimacji

Reanimacja a resuscytacja. Jaka jest różnica? Jak je przeprowadzić?

najlepsza pora dnia

Najlepsza pora dnia na zdrowy nawyk to…

Migrena na talerzu. Czego nie jeść, by uniknąć bólu głowy?

„W pierwszej kolejności pobiera się serce, następnie płuca, wątrobę, trzustkę i na końcu nerki”. Panna Chirurg, czyli dziewczyna przy stole operacyjnym, opowiada jak wygląda procedura przeszczepiania

kobieta w stanie lękowym

Stany lękowe – jak i dlaczego powstają? Pokonywanie lęku

Jak pomóc, gdy ktoś się zadławi?

Biegacz ze zdjętymi butami sportowymi i skręconą kostką siedzi na ziemi

Objawy i sposoby leczenia skręconej kostki

kobieta na ćwiczeniach

Tiki nerwowe – jakie są przyczyny, rodzaje i objawy powtarzalnych ruchów mięśni?

Dziewczyna z długimi włosami, uśmiecha się i pokazuje język

Co można wyczytać z języka? Kolor, nalot i faktura mówią dużo o twoim stanie zdrowia

ilustracja przedstawiająca neuroprzekaźniki

Rola neuroprzekaźników w poprawnym funkcjonowaniu organizmu

ilustracja ukazująca leukocyty

Co to są leukocyty? Funkcje białych krwinek oraz przyczyny ich nieprawidłowych wyników

kobieta cierpiąca na leukoplakię otwiera usta

Leukoplakia – jakie czynniki predysponują do jej powstania? Czym jest stan przedrakowy?

lekarz przeprowadzający badania genetyczne

Jak przebiegają badania genetyczne i jakie choroby pozwalają wykryć?

Neurolog omawia z pacjentką wyniki badań

Neurolog, czyli specjalista od schorzeń i chorób układu nerwowego. Jakie dokładnie leczy choroby?

różne rodzaje opatrunków w postaci plastrów i bandaża

Opatrunki – rodzaje, wskazania oraz sposób doboru odpowiedniego środka

Wykonywanie badania elektromiograficznego

Badanie EMG – elektromiografia. Jak wygląda badanie i jakie są wskazania?

Zabieg wstrzykiwania toksyny botulinowej

Toksyna botulinowa w praktyce neurologicznej oraz kosmetologii

Pływające bakterie na odporność

Co to jest immunologia i jakie są jej rodzaje? Badania immunologiczne w diagnostyce

kobieta leży na stole do masażu i korzysta z talasoterapii

Talasoterapia – co to jest i jak działa? Czy zabiegi talasoterapii są skuteczne?

leki psychotropowe w postaci tabletek wysypane na stół

Działanie leków psychotropowych. Przebieg leczenia, skutki uboczne, efekty

Badanie psychologiczne u psychologa

Jak wyglądają badania psychologiczne kierowców oraz w wojsku?